Bipolar bulanık COPRAS

Hücreler. Kesin COPRAS'ta her hücre tek sayıdır. Burada her hücre iki sayıdır: olumlu kutup ve olumsuz kutup. Olumlu kutup, alternatifin bu kriterde istenen yönde ne kadar etkili olduğunu 0 ile 1 arasında söyler. Olumsuz kutup, karşı yöndeki etkiyi 0 ile −1 arasında söyler. Ağırlıklar kesin sayı olarak kalır; COPRAS ağırlık üretmez.

Ölçek eşitleme. Bipolar COPRAS önce her hücreyi skor fonksiyonuyla tek sayıya indirir: olumlu kutupla olumsuz kutbu toplar, 1 ekler, ikiye böler. Maliyet kriterinde bu işlemden önce kutuplar tamamlanır: olumlu kutup 1'den çıkarılır, olumsuz kutbun mutlak değeri 1 çıkarılarak yeniden yazılır. Skor fonksiyonundan sonra elde edilen sayılar üzerinde kesin COPRAS'ın geri kalan adımları aynen çalışır: her sütun kendi toplamına bölünerek oransal ölçek eşitlemesi yapılır, ağırlıkla çarpılır.

Fayda ve maliyet toplamı, birleştirme. Ağırlıklı değerler, kriterin orijinal yönüne göre fayda toplamı ya da maliyet toplamı içine eklenir. Bu ayrım skor fonksiyonundan önceki yön etiketine bakılarak yapılır, çünkü maliyet kriterleri zaten skor fonksiyonundan önce tamamlanmıştır. Bu iki toplam, kesin COPRAS'taki gibi göreli önem değerinde birleştirilir, sonra en yüksek değere bölünerek yüzdeye çevrilir.

DecisionMind bipolar COPRAS'ta skor fonksiyonunu ve onu izleyen kesin COPRAS adımlarını (oransal normalizasyon, göreli önem formülü) sabit tutar. Ağırlıklar dışarıdan kesin sayı olarak alınır.

Bipolar COPRAS'a özgü bağımsız bir kurucu makale literatür taramasında doğrulanamamıştır. DecisionMind bu uzantıyı, kesin COPRAS algoritmasını skor fonksiyonuyla durulaştırılmış bipolar bulanık verilere uygulayarak kurar. Bu, Fuzzy TOPSIS (Chen 2000) gibi kendi başına bağımsız bir bulanık algoritma değildir; kesin yöntemin bipolar veriye uyarlanmış doğrudan biçimidir.

Çıktı kesin COPRAS'taki gibi bir fayda derecesidir; en yüksek değer 1'e (yüzde 100'e) eşitlenir, diğerleri buna oranlanır. Başka bir kümeyle karşılaştırılamaz, çünkü en yüksek değer her analizde o analizin kendi alternatiflerinden belirlenir.

Fark şurada: fayda derecesinin altındaki her hücre artık iki kutuplu bir girdiden, skor fonksiyonuyla tek sayıya indirilmiş kanıttan geliyor. İki alternatif aynı fayda derecesine farklı kutup birleşimleriyle ulaşabilir; derece bunu göstermez.

Bu nedenle:

"Bipolar COPRAS'ta en yüksek fayda derecesine ulaşan alternatif kesin olarak en iyisidir"

yerine:

"Fayda derecesi, bu kümenin en iyi alternatifine göre yüzdesel bir konumdur; olumlu ve olumsuz kutuplar skor fonksiyonuyla ilk adımda eridiği için derece hangi kutbun sonuca ne kattığını göstermez"

biçiminde yazmak doğrudur.

Bir alternatifin bir kriterde hem istenen hem karşı yönde ölçülebilir bir etkisi varsa ve bu iki etki net bir sayıya indirilmeden korunması gerekiyorsa. Tipik durumlar: bir aracın hem yakıt tasarrufu hem bakım riski, bir teklifin hem fiyat avantajı hem gizli maliyet riski.

Kriter tek yönlü ve ölçülmüşse ikinci kutup yoktur, kesin COPRAS yeterlidir. Çıkış koşulu kesin COPRAS ile aynıdır: fayda ve maliyet toplamının ayrı tutulması mantığı kabul edilebiliyorsa bu uzantı da uygundur.

Olumsuz kutbu olumlu kutuptan türetmek. Olumsuz kutup kendi kanıt kaynağından gelir, olumlu kutuptan hesaplanmaz.

Olumsuz kutbu reddetme derecesi gibi okumak. Bipolar yapıda "toplam 1'i aşamaz" kısıtı yoktur.

Bipolar bulanık kümeyi 2-kutuplu (m = 2) bulanık kümeyle karıştırmak. Bipolar küme tek bir kriterin iki yönlü etkisini ölçer; m-kutuplu küme m = 2 olduğunda iki bağımsız bakış açısını ölçer. İki bağımsız bakış açısı varsa m-kutuplu ailenin üyeleri kullanılır.

Fayda ve maliyet toplamını skor fonksiyonundan önceki yöne göre değil, skorlanmış değerin büyüklüğüne göre ayırmak. Bir kriterin fayda mı maliyet mi olduğu, skor fonksiyonundan önceki orijinal etiketle belirlenir; skorlanmış sayı büyük görünüyor diye kriteri fayda tarafına yazmak yanlıştır.

Skor fonksiyonunu ilan etmeden değiştirmek. Farklı bir durulaştırma biçimi oransal ölçek eşitlemesini ve dolayısıyla fayda derecesini değiştirir.

Temel ilke şudur:

Her kutup kendi kanıt kaynağına dayanmalı, kriterin fayda ya da maliyet yönü skor fonksiyonundan önce sabitlenmeli ve bu sıra hesap boyunca değiştirilmemelidir.

---