Bipolar bulanık EDAS (Jana & Pal, 2021)

Hücreler. Kesin EDAS'ta her hücre tek sayıdır. Burada her hücre iki sayıdır: olumlu kutup ve olumsuz kutup. Olumlu kutup, alternatifin bu kriterde istenen yönde ne kadar etkili olduğunu 0 ile 1 arasında söyler. Olumsuz kutup, karşı yöndeki etkiyi 0 ile −1 arasında söyler. Bipolar bulanık EDAS birden fazla uzmanın puanını birleştirebilir; her uzmanın kendi ağırlığı vardır ve kurucu makale zaten bir grup kararı için yazılmıştır.

Ölçek eşitleme. Maliyet kriterinde her hücre tamamlanır: olumlu kutup 1'den çıkarılır, olumsuz kutbun mutlak değeri 1 çıkarılarak yeniden yazılır. Bu, kesin EDAS'taki "azı iyi" kriterini "çoğu iyi"ye çevirmenin bipolar karşılığıdır.

Ortalama çözüm ve uzaklık. Kesin EDAS her sütunun aritmetik ortalamasını alır. Bipolar EDAS bunun yerine geometrik bir bipolar ortalama kullanır: sütundaki tüm hücrelerin bipolar bulanık ağırlıklı ortalaması (BFWA), her hücrenin eşit ağırlıkla katıldığı bir birleştirmedir. Bu ortalama da bipolar bir çifttir, tek sayı değildir. Sonra hem her hücre hem bu ortalama skor fonksiyonuyla (olumlu artı olumsuz, artı 1, ikiye bölünür) tek sayıya indirilir. Kesin EDAS'taki ortalamadan pozitif ve negatif uzaklık (PDA, NDA) buradan itibaren aynen hesaplanır: bir hücrenin skoru ortalamanın skorundan büyükse pozitif uzaklık, küçükse negatif uzaklık oluşur.

Sonuç ve durulaştırma. Ağırlıklı pozitif ve negatif uzaklık toplamları (SP, SN) kendi en büyük değerlerine bölünerek normalize edilir, sonra ortalamaları alınarak değerlendirme puanı (AS) elde edilir. Puan 0 ile 1 arasında tek bir sayıdır ve yüksek olan tercih edilir.

DecisionMind bipolar EDAS'ta bipolar ortalama çözümü ve onu izleyen skor fonksiyonunu sabit tutar. Ağırlıklar dışarıdan kesin sayı olarak alınır; birden fazla uzman varsa uzman ağırlıkları da dışarıdan alınır.

Çıktı kesin EDAS'taki gibi bir değerlendirme puanı ve buna göre bir sıradır. Puan, alternatifin kümenin ortalamasına göre ne kadar iyi ya da kötü konumlandığını söyler; başka bir kümeyle karşılaştırılamaz, çünkü ortalama her analizde o analizin alternatiflerinden kurulur.

Fark şurada: ortalama çözümün kendisi artık bipolar bir çifttir, tek bir kesin sayı değil. Bir alternatifin bu ortalamaya göre "iyi" ya da "kötü" sayılması, ortalamanın kendisinin nasıl birleştirildiğine bağlıdır. Az sayıda alternatif varsa (üç, dört) bir uç değer ortalamayı belirgin biçimde kaydırabilir. Bu, kesin EDAS'ta da geçerli bir uyarıdır; bipolar birleştirmede kutupların birbirini büyütmesi bu duyarlılığı artırabilir.

Bu nedenle:

"Bipolar EDAS'ta yüksek AS puanı alternatifin mutlak olarak iyi olduğu anlamına gelir"

yerine:

"AS puanı, alternatifin bu kümenin bipolar ortalama çözümüne göre konumunu gösterir; küme değişirse ortalama ve dolayısıyla puanlar değişir"

biçiminde yazmak doğrudur.

Bir alternatifin bir kriterde hem istenen hem karşı yönde ölçülebilir bir etkisi varsa ve birden fazla uzmanın bu iki yönlü yargısı ortalamaya indirilmeden birleştirilmesi gerekiyorsa. Tipik durumlar: bir teknolojinin hem verimlilik katkısı hem maliyet riski, birden fazla uzmanın aynı kriteri farklı yönleriyle değerlendirdiği kurul kararları.

Kriter tek yönlü ve ölçülmüşse ikinci kutup yoktur, kesin EDAS yeterlidir. Çıkış koşulu kesin EDAS ile aynıdır: ortalamadan sapma mantığı kabul edilebiliyorsa bu uzantı da uygundur.

Olumsuz kutbu olumlu kutuptan türetmek. Olumsuz kutup kendi kanıt kaynağından gelir, olumlu kutuptan hesaplanmaz.

Olumsuz kutbu reddetme derecesi gibi okumak. Bipolar yapıda "toplam 1'i aşamaz" kısıtı yoktur.

Bipolar bulanık kümeyi 2-kutuplu (m = 2) bulanık kümeyle karıştırmak. Bipolar küme tek bir kriterin iki yönlü etkisini ölçer; m-kutuplu küme m = 2 olduğunda iki bağımsız bakış açısını ölçer. İki bağımsız bakış açısı varsa m-kutuplu ailenin üyeleri kullanılır.

Ortalama çözümü tek uzmanın puanından kurmak. Birden fazla uzman varken ortalama çözümü yalnız birinin puanından türetmek, geri kalan uzmanların kanıtını yok sayar.

Skor fonksiyonunu ilan etmeden değiştirmek. Farklı bir durulaştırma biçimi PDA ve NDA değerlerini, dolayısıyla AS'yi değiştirir.

Temel ilke şudur:

Ortalama çözüm gerçekten tüm uzmanların ve tüm alternatiflerin bipolar kanıtından kurulmalı; hiçbir kutup ya da uzman payı kısayoldan tek bir sayıya indirilmemelidir.

---