Uzantı kartı · Bulanık
Fermatean bulanık MARCOS
MARCOS'un, bir yargıya verilen destek ve ret derecelerinin küplerinin toplamının 1'i aşmadığı durumlar için biçimidir. Bu kısıt, Pisagor bulanığın izin verdiğinden de geniş bir bölgede iki derecenin birlikte yüksek olmasına izin verir; ideal ve anti-ideale göre fayda oranı mantığı aynen kalır.
Temel yöntem
MARCOS →
Felsefe, işleyiş, güçlü ve zayıf yanlar temel yöntem kartında; bu kart yalnız farkı anlatır.
Veri türü (aile)
Bulanık (Fuzzy) →
Bu veri türü nedir, ne zaman kullanılır, hücreye nasıl yazılır: ailenin ayrıntılı anlatımı burada.
Temel Yöntemden Ne Değişir?
Üç şey değişir; genişletilmiş tablo ve ideal-anti-ideal oranı mantığı değişmez.
Hücreler. Kesin MARCOS'ta her hücre tek sayıdır. Burada her hücre bir destek (μ) ve bir ret (ν) derecesinden oluşur; küplerinin toplamı (μ³+ν³) 1'i aşmaz. Kriter ağırlıkları kesin sayı olarak dışarıdan alınır; yöntem ağırlık üretmez.
İdeal ve anti-ideal, normalizasyon. Kesin MARCOS'ta ideal ve anti-ideal, gözlenen en iyi ve en kötü sayıdan kurulur. Burada fayda sütununda en yüksek destek ve en düşük ret, maliyet sütununda tersi ideal kabul edilir. Her hücre, idealine göre küp kökü alınarak (Fermatean cebirinin oran normu) 0 ile 1 arasına ölçeklenir.
Toplama ve durulaştırma. Kesin MARCOS her satırı ağırlıklarla çarpıp toplar. Burada her satır önce Fermatean bulanık ağırlıklı ortalama (FFWA) ile tek bir destek-ret çiftine birleştirilir, sonra bu çift bir skor fonksiyonuyla tek sayıya iner: s = μ³ − ν³. Geri kalanı kesin MARCOS'un kendisidir: ideale ve anti-ideale oran (K+, K−), iki fayda fonksiyonu ve bunların birleşimi olan nihai fayda derecesi aynı adımlarla kurulur.
DecisionMind bu uzantıda skor fonksiyonunu, FFWA birleştirme operatörünü ve küp kökü normunu sabit tutar.
Çıktı Nasıl Yorumlanır?
Nihai fayda derecesi kesin MARCOS'taki gibi okunur: bu kümenin kendi ideal ve anti-ideal referanslarına göre bir konumdur, yüzde ya da olasılık değildir (bkz. MARCOS kartı). Skor fonksiyonu (μ³−ν³) negatif çıkabildiği için ara değerler ve nihai fayda dereceleri 0 ile 1 aralığının dışına da çıkabilir; bu, hesabın bozulduğu anlamına gelmez, yalnız derecenin doğrudan bir yüzdelik gibi okunamayacağını gösterir.
Bu nedenle:
"Fermatean bulanık MARCOS'ta nihai fayda derecesi 0 ile 1 arasında bir yüzdedir"
yerine:
"Nihai fayda derecesi yalnız bu seçenek kümesi içinde ideal ve anti-ideale göre bir sıralama ölçüsüdür; sayısal büyüklüğü 0-1 aralığının dışına çıkabilir ve tek başına bir yüzde olarak okunmamalıdır"
biçiminde yazmak doğrudur.
Ne Zaman Temel Yöntem Yerine Bu?
Bir yargının destek ve ret derecesi, sezgisel bulanığın (μ+ν≤1) ya da Pisagor bulanığın (μ²+ν²≤1) izin verdiğinden daha geniş bir bölgede birlikte yüksek olabiliyorsa bu uzantı düşünülür. Tipik durum, uzmanların hem güçlü destek hem güçlü çekince taşıdığı, örneğin (0,8; 0,6) gibi bir çiftin sezgisel ve Pisagor kısıtlarını ihlal ettiği ama Fermatean kısıtını (0,8³+0,6³=0,728≤1) sağladığı durumlardır. Destek ve ret bu genişliğe ihtiyaç duymuyorsa daha basit bir kısıt (sezgisel ya da Pisagor) yeterlidir ve tercih edilmelidir. Kesin MARCOS'un çıkış koşulu burada da geçerlidir: bir kriterde taviz kabul edilmiyorsa bu uzantı da telafi edicidir.
Bu Uzantıya Özgü Hatalar
Değer alanı ihlali. Her hücrede μ³+ν³ ≤ 1 sağlanmalıdır; sezgisel ya da Pisagor kısıtına uyan bir çift Fermatean kısıtını da otomatik sağlar, ama tersi doğru değildir. Kısıt kontrol edilmeden veri girmek hesabı geçersiz kılar.
Skor fonksiyonunun tek seçenek olmadığını unutmak. DecisionMind kanonik seçim olarak s=μ³−ν³ kullanır; farklı bir skor fonksiyonu farklı bir sıra üretebilir. Hangi fonksiyonun kullanıldığı raporda belirtilmelidir.
Fermatean kısıtını "daha gelişmiş" bir belirsizlik modeli sanmak. Fermatean, sezgisel ve Pisagor bulanığın izin verdiği bölgeyi genişletir; bu geniş bölge yalnız veri gerçekten oraya düşüyorsa bir anlam taşır. Veri sezgisel kısıtı zaten sağlıyorsa Fermatean'a geçmek ek bir doğruluk katmaz.
Temel ilke şudur:
Fermatean bulanık MARCOS'un tek farkı, destek-ret çiftine izin verilen bölgenin küp kısıtıyla genişlemesidir; ideal-anti-ideal oranı mantığı ve nihai fayda derecesinin okunması kesin MARCOS'la aynıdır.
Vakalar
Birinci vaka DecisionMind'ın doğrulama örneğidir; manifestteki sentetik 3x3 tablo formüllere sadık biçimde kurulmuştur ve literatür sayfası taşımaz. İkinci vaka öğretici kurgudur.
1. Öğretici örnek (DecisionMind'ın doğrulama örneği): Üç seçenek, üç ölçüt
Üç seçenek (A1, A2, A3) üç ölçütte (C1, C2 çoğu iyi; C3 azı iyi) destek-ret çiftleriyle değerlendirilmiştir. Ağırlıklar C1=0,40, C2=0,35, C3=0,25.
| Seçenek | C1 (μ; ν) | C2 (μ; ν) | C3 (μ; ν, azı iyi) |
|---|---|---|---|
| A1 | 0,7; 0,4 | 0,5; 0,5 | 0,6; 0,5 |
| A2 | 0,8; 0,3 | 0,6; 0,4 | 0,4; 0,6 |
| A3 | 0,6; 0,5 | 0,7; 0,4 | 0,5; 0,5 |
Yöntem C3'te destek-reddi yer değiştirir, her hücreyi idealine göre küp kökü normuyla ölçekler, FFWA ile satırı birleştirir, skor fonksiyonunu (μ³−ν³) uygular ve ideale/anti-ideale oranlayarak nihai fayda derecesini kurar.
| Seçenek | Nihai fayda derecesi | Sıra |
|---|---|---|
| A3 | 2,7924 | 1 |
| A1 | 0,9233 | 2 |
| A2 | 0,0000 | 3 |
Bu tablo motorun bugünkü çıktısını yansıtır; ayrıntı onay notundadır.
2. Balıkçılık: Bir kooperatifin soğuk zincir taşıyıcısı seçimi
Bir su ürünleri kooperatifi, av sonrası ürünü soğuk zincirle limana taşıyacak üç nakliyeci arasından birini seçecektir. Ölçütler: soğutma kapasitesi güvenilirliği (çoğu iyi), taşıma süresi (azı iyi) ve sözleşme esnekliği puanı (çoğu iyi). Kooperatif üyeleri her nakliyeci için hem ne kadar güvendiklerini hem ne kadar çekince duyduklarını, güçlü biçimde birlikte yüksek olabilecek şekilde (örneğin hem yüksek güven hem belirgin bir çekince) bildirmiştir; bu genişlik sezgisel ya da Pisagor kısıtını aşabildiği için Fermatean bulanık tercih edilmiştir.
Yöntem üç nakliyeciyi genişletilmiş tabloya taşır, küp kökü normuyla ölçekler, FFWA ile birleştirip skor fonksiyonunu uygular ve ideale/anti-ideale oranlayarak nihai fayda derecesini hesaplar. Diyelim ki soğutma kapasitesi güvenilirliği en yüksek nakliyeci aynı zamanda en uzun taşıma süresine sahiptir; yine de birinci sırada çıkar, çünkü soğutma güvenilirliğinin ağırlığı taşıma süresinden yüksektir.
Kooperatifin tereddüdü şudur: uzun taşıma süresi, sıcak mevsimlerde ürün kalitesini soğutma kapasitesinden bağımsız olarak etkileyebilir. Kooperatif, yalnız nihai fayda derecesine değil, taşıma süresinin mevsimsel riskine de ayrıca bakmalıdır.
Raporda: "Soğutma kapasitesi güvenilirliğine verilen yüksek ağırlıkla en güvenilir nakliyeci öne çıkmaktadır. Bu nakliyecinin taşıma süresi uzundur; sıcak mevsimde bu süre ayrıca değerlendirilmelidir."
3. Yapılmaması Gereken
Öğretici örnekte A2'nin nihai fayda derecesinin tam olarak 0,0000 çıkmasını "A2'nin hiçbir değeri yok" diye okumak: bu değer yalnız bu üç seçenek arasındaki oransal bir konumdur, A2'nin ölçütlerdeki gerçek değerlerinin sıfır olduğu anlamına gelmez. İkinci yanlış, A3'ün 2,7924 gibi 1'i aşan bir dereceyi "yüzde 279 uygun" diye raporlamaktır; skor fonksiyonu negatif çıkabildiği için nihai fayda derecesi de 0-1 aralığının dışına çıkabilir. Üçüncü yanlış, veri sezgisel bulanığın μ+ν≤1 kısıtını zaten sağlıyorken Fermatean bulanık MARCOS'a geçip "daha gelişmiş bir yöntem kullandık" demektir; kısıt genişliği yalnız veri gerçekten o bölgeye düşüyorsa bir fark yaratır.
Kaynaklar
Adımların formülleri, ara tabloları ve atıf biçimleri için DecisionMind yöntem sayfası: decisionmind.app/library/ff-marcos
Senapati, T., & Yager, R. R. (2020). Fermatean fuzzy sets. Journal of Ambient Intelligence and Humanized Computing, 11, 663–674. DOI: 10.1007/s12652-019-01377-0
Stević, Ž., Pamučar, D., Puška, A., & Chatterjee, P. (2020). Sustainable supplier selection in healthcare industries using a new MCDM method: Measurement of Alternatives and Ranking according to Compromise Solution (MARCOS). Computers & Industrial Engineering, 140, 106231. DOI: 10.1016/j.cie.2019.106231
Yager, R. R. (2013). Pythagorean fuzzy subsets. 2013 Joint IFSA World Congress and NAFIPS Annual Meeting, 57–61. DOI: 10.1109/IFSA-NAFIPS.2013.6608375
Atanassov, K. T. (1986). Intuitionistic fuzzy sets. Fuzzy Sets and Systems, 20(1), 87–96. DOI: 10.1016/S0165-0114(86)80034-3