Fuzzy PSI

Üç şey değişir. Ağırlığı kendisi türetme mantığı değişmez.

Hücreler. Kesin PSI'de her hücre tek sayıdır. Burada her hücre üç sayı taşır: en düşük, en olası, en yüksek. Uzman puanı kelimeyle verirse ("yüksek", "orta-yüksek" gibi) önceden ilan edilmiş bir ölçek bu kelimeyi üçgene çevirir. PSI ağırlık istemez; dışarıdan bir üçgen ağırlık girilse bile DecisionMind'ın motoru bunu kullanmaz. Ağırlığı yine aşağıdaki üçüncü adımda veriden türetir. Temel PSI'nin "ağırlık istemez, kendisi üretir" kuralı bulanık sürümde de aynen sürer; değişen yalnız girdinin üç bileşenli olmasıdır.

Ölçek eşitleme. Kesin PSI her sütunu kendi en iyisine böler. Burada önce her üçgenin üç bileşeni aynı kurala göre birlikte ölçeklenir. Fayda kriterinde sütundaki en büyük üst değere bölünür. Maliyet kriterinde sütundaki en küçük alt değer üçgenin bileşenlerine, sıra tersine çevrilerek oranlanır; böylece ölçeklenmiş üçgen de en düşük-en olası-en yüksek sırasını korur. Sonra bu ölçeklenmiş üçgenin üç bileşeni ortalanır ve tek bir kesin sayıya iner. Bu, bulanık TOPSIS'ten farklı bir sıradır. Orada durulaştırma en sona, yakınlık puanı hesaplandıktan sonra gelir. Burada durulaştırma çok erken olur, ağırlık daha türetilmeden önce biter. PSI'nin kendine özgü ağırlık türetme adımı zaten kesin bir sayı üzerinde çalışacak biçimde kurulmuştur. Bu yüzden DecisionMind belirsizliği ölçek eşitlemenin hemen ardından tüketir.

Tercih değişim değeri ve ağırlık. Bu adımdan sonrası kesin PSI ile birebir aynı işler. Durulaştırılmış sütunda ortalamadan sapmaların karesi toplanır. Bu yayılım 1'den çıkarılır ve ağırlığa çevrilir. Tercih seçim indeksi bu ağırlıkla hesaplanır. Bulanıklık artık üçgen olarak görünmez; yalnız "girdinin bulanık olması normalizasyonu nasıl etkiledi" biçiminde iz bırakır.

DecisionMind bu bulanık PSI'de ölçek eşitlemesini ve hemen ardından gelen ağırlık merkezi durulaştırmasını sabit tutar. TFN'nin üç bileşeni birlikte, aynı kuralla ölçeklenir.

Tercih seçim puanı, kesin PSI'de olduğu gibi yalnız bu tablodaki seçenekler arasında sıralayıcı bir araçtır. Yüzde ya da olasılık değildir. Fark, puanın büyüklük aralığındadır. Kesin PSI'de ağırlıklar toplamı 1'e normalize edilip puana çarpılır; bu yüzden puan kabaca 0 ile 1 arasında kalır. Bulanık sürümde puan gözle görülür biçimde 1'in üzerine çıkabilir, çünkü ağırlık türetme adımının ürettiği ham değer normalize edilmeden puana girer. Bu, seçenekler arasındaki sırayı bozmaz. Ama puanı "yüzde 86 iyi" gibi okumayı daha da anlamsız kılar.

Bu nedenle:

"Fuzzy PSI puanı 2,53, bu seçenek neredeyse mükemmel"

yerine:

"A2'nin puanı 2,53 ile bu üç seçenek içinde en yükseğidir. Okunması gereken puanın büyüklüğü değil, diğer seçeneklere göre farkı ve bu farkın küçük bir değişimle kapanıp kapanmadığıdır"

biçiminde yazmak doğrudur.

Kriterlere gerekçeli bir ağırlık vermek istemiyorsan, PSI'nin temel koşulu budur. Elindeki kriter puanları da ölçülmüş değilse, uzman yargısından ya da yaklaşık tahminden geliyorsa Fuzzy PSI uygun olur. Ölçülmüş bir değeri "daha temkinli görünsün" diye üçgene açmak burada da yanlıştır; bulanık veri türü kartındaki kural aynen geçerlidir. Matris tek türde olmak zorundadır. Bir kriter üçgen bulanık, diğeri kesinse, kesin olanın üç bileşeni aynı sayı yazılır ve genişliği sıfır olarak matrise eklenir.

Karar vericinin bilinen bir önceliği kriterlere yansıtılacaksa, yani öznel bir ağırlık isteniyorsa, temel PSI kartındaki çıkış koşulu aynen geçerlidir. Bir kriterde taviz kabul edilmiyorsa da aynı koşul geçerlidir. Bu durumda AHP, BWM, SWARA gibi öznel bir ağırlıklandırmayı ya da önce eleme sonra sıralamayı tercih etmelisiniz.

Üçgenin l ≤ m ≤ u sırasını bozmak. Ölçek eşitlemesi maliyet kriterinde sırayı tersine çevirerek yapılır. Bu adım atlanır ya da yanlış uygulanırsa üçgen l değeri u değerinden büyük gibi tanımsız bir biçime düşer. Motorun bunu fail-closed durdurması beklenir.

Durulaştırma yöntemini değiştirip sonucu karşılaştırmak. Ağırlık merkezi, yani üç bileşenin ortalaması, tek standart değildir. Başka bir durulaştırma kuralıyla (örneğin yalnız en olası değeri alarak) üretilmiş bir puanı bu kartın puanıyla yan yana koymak yanlıştır.

Puanı 0-1 aralığında bir oran sanmak. Yukarıda açıklandığı gibi bu puan 1'in üzerine çıkabilir. "Yüzde" ya da "oran" dili kullanmak yanıltıcıdır.

Dışarıdan ağırlık girip yöntemin bunu kullandığını sanmak. PSI ağırlığı veriden türetir. Girilen bir ağırlık olsa bile sıralamayı etkilemez. Ağırlığın karar vericinin önceliğini yansıtması gerekiyorsa PSI zaten yanlış araçtır.

Temel ilke şudur:

Fuzzy PSI'de belirsizlik yalnız ölçek eşitleme adımına kadar taşınır. Ağırlık türetme ve puanlama, durulaştırılmış tek bir sayı üzerinde kesin PSI ile aynı biçimde çalışır.