Uzantı kartı · Bulanık
Aralık değerli sezgisel bulanık MABAC (Xue, You, Lai ve Liu, 2016)
Bu, MABAC'ın destek ve ret derecelerinin kendisinin de bir aralık olduğu durumlar için çalışan biçimidir. Sınır yaklaşım alanını bu dört sayılı hücrelerden kurar, seçenekleri işaretli bir uzaklık toplamıyla sıralar.
Temel yöntem
MABAC →
Felsefe, işleyiş, güçlü ve zayıf yanlar temel yöntem kartında; bu kart yalnız farkı anlatır.
Veri türü (aile)
Bulanık (Fuzzy) →
Bu veri türü nedir, ne zaman kullanılır, hücreye nasıl yazılır: ailenin ayrıntılı anlatımı burada.
Temel Yöntemden Ne Değişir?
Dört şey değişir; sınır yaklaşım alanı mantığı değişmez.
Hücreler. Kesin MABAC'ta her hücre tek sayıdır. Burada her hücre dört sayıdan oluşur: destek derecesinin alt ve üst sınırı, ret derecesinin alt ve üst sınırı. Üst destek ile üst ret toplamı 1'i geçemez. Kriter ağırlıkları kesin sayı olarak dışarıdan verilir; DecisionMind bu ailede eksik ağırlık bilgisinden ağırlık türetmez, ağırlık zaten elde olmalıdır.
Ölçek eşitleme. Kesin MABAC her sütunu kendi en küçük ve en büyük değerine göre 0-1 arasına yerleştirir. Burada ayrı bir min-maks adımı yoktur. Maliyet kriterlerinde dört sayı yalnız yer değiştirir: destek aralığı ret aralığının, ret aralığı destek aralığının yerine geçer. Bu, TOPSIS'in bulduğu ideal-anti ideal noktalardan farklı bir eşitleme biçimidir; MABAC zaten sütunu tek bir uca göre değil, kümenin kendi ortalamasına göre değerlendirir.
Ağırlıklama ve sınır yaklaşım alanı. Her hücre kriterin ağırlığıyla, aralık değerli sezgisel bulanık cebrin kendi üstel kuralıyla ağırlıklanır: destek sınırları büyütücü bir kurala, ret sınırları küçültücü bir kurala göre değişir. Sınır yaklaşım alanı, kesin MABAC'taki gibi geometrik ortalamadır; burada dört sayının her biri için ayrı ayrı, aynı aralık değerli sezgisel bulanık geometrik ortalama kuralıyla alınır. Sınırın kendisi de dört sayılı bir aralık çiftidir.
Uzaklık ve toplam puan. Bir seçeneğin sınıra uzaklığı işaretli bir Öklid uzaklığıdır. Büyüklüğü dört sayının farklarından kurulur; işareti ise seçeneğin bu kriterde sınırdan üstün mü zayıf mı olduğunu gösteren bir skor karşılaştırmasından gelir (skor eşitse ikinci bir doğruluk karşılaştırması işareti belirler). Kesin MABAC'ta işaret zaten çıkarmanın kendisinden gelir; burada dört sayılı hücrelerde çıkarma tek başına yön vermediği için işaret ayrıca kurulur. Bu işaretli uzaklıklar kriterler boyunca toplanır ve toplam puana göre büyükten küçüğe sıralama yapılır.
DecisionMind bu klasik biçimde aralık değerli sezgisel bulanık ağırlıklamayı, geometrik ortalamalı sınırı ve işaretli Öklid uzaklığını sabit tutar. Ağırlıklar dışarıdan ve kesin sayı olarak alınır; kurucu makaledeki eksik ağırlık bilgisinden ağırlık türeten optimizasyon adımı bu motorda çalışmaz.
Çıktı Nasıl Yorumlanır?
Toplam puan kesin MABAC'taki gibi okunur: pozitif puan sınırın üzerinde, negatif puan altında demektir ve bu yalnız bu seçenek kümesi için geçerlidir. Fark şurada: bu puanın altında, adımlar boyunca dört sayı olarak taşınmış bir destek-ret aralığı vardır ve puan bu aralığın genişliğini göstermez.
Bu nedenle:
"Aralık değerli sezgisel bulanık MABAC'a göre bu seçenek açık ara birincidir"
yerine:
"Bu seçenek verilen ağırlıklarla sınır yaklaşım alanının en üzerindedir; aradaki fark, destek-ret aralıklarının genişliğine ve ağırlık dağılımına duyarlıdır"
biçiminde yazmak doğrudur.
Ne Zaman Temel Yöntem Yerine Bu?
Bir yargının destek ve ret derecesi hakkında yalnız bir aralık biliniyorsa ve bu aralığın genişliğinin hesabın sonuna kadar taşınması isteniyorsa bu uzantı uygundur. Tipik durum, birden fazla değerlendiricinin verdiği destek-ret puanlarının alt ve üst sınırı bilinen bir karar tablosudur. Destek ve ret tek bir noktaysa, yani aralık genişliği sıfırsa, bu uzantı sezgisel bulanık MABAC'a indirgenir.
Kesin MABAC'ın çıkış koşulu burada da geçerlidir: bir kriterde taviz kabul edilmiyorsa bu uzantı da tam telafi edicidir ve eşik altını elemez. Kriterler ölçülmüşse ölçülmüş kalır; aralık değerli sezgisel bulanık hücre yalnız bir yargının destek-ret aralığı içindir.
Bu Uzantıya Özgü Hatalar
Kısıt ihlali. Her hücrede alt sınır üst sınırdan küçük ya da eşit olmalı, üst destek ile üst ret toplamı 1'i geçmemelidir. Bu kısıt her hücrede ayrı ayrı kontrol edilmelidir.
İşaretli uzaklığı çıkarmanın kendisinden geldiğini sanmak. Dört sayılı hücrelerde düz çıkarma bir yön vermez; işaret ayrıca bir skor karşılaştırmasıyla kurulur. Bu adımı atlayıp yalnız büyüklüğü toplamak, hangi seçeneğin sınırın üzerinde hangisinin altında olduğunu kaybeder.
Eksik ağırlık bilgisini bu motorun tamamlayacağını varsaymak. Kurucu makalenin optimizasyon adımı, ağırlıkların yalnız kısmen bilindiği durumlar içindir. DecisionMind'ın bu ailedeki motoru ağırlığı dışarıdan ister; eksik ağırlıkla çalıştırmak hatalı sonuç değil, çalışmayan bir girdi üretir.
Maliyet kriterinde destek-ret yer değiştirmesini normalizasyon sanmak. Bu uzantıda ayrı bir min-maks normalizasyon adımı yoktur; maliyet-fayda ayrımı yalnız destek-ret yer değiştirmesiyle yapılır. Buna ek olarak kesin MABAC'ın min-maks adımını uygulamaya çalışmak yanlış bir çifte dönüştürme ekler.
Temel ilke şudur:
Aralık değerli sezgisel bulanık MABAC'ta destek-ret aralığı sınır yaklaşım alanı kurulana kadar dört sayı olarak taşınır; uzaklığın yönü çıkarmadan değil ayrı bir skor karşılaştırmasından gelir.
Vakalar
Birinci vaka DecisionMind'ın doğrulama örneğidir. Manifestte bu 3x2'lik tablo, kurucu makalenin (Xue ve ark., 2016) 4 seçenek × 8 ölçütlü asıl uygulama örneğinin ara matrisi yayınlanmadığı için, aynı makalenin adımları (Eş. 22-27) izlenerek kurulmuş sentetik bir doğrulama fixture'ıdır. İkinci vaka öğretici bir kurgudur.
1. Öğretici örnek (DecisionMind'ın doğrulama örneği, Xue ve ark. 2016'nın adımlarını izler): Üç malzemenin karşılaştırılması
Bir üretim ekibi üç malzeme arasından seçim yapacaktır. İki ölçüt vardır: maliyet uygunluğu ve dayanıklılık; ikisi de "çoğu iyi"dir. Değerlendiriciler her malzeme için bu iki ölçütteki yargıya ne kadar destek, ne kadar ret verdiklerini alt-üst sınırlarıyla bildirmiştir. Ağırlıklar eşittir.
| Malzeme | Maliyet uygunluğu | Dayanıklılık |
|---|---|---|
| Malzeme A | destek [0,50;0,60] / ret [0,20;0,30] | destek [0,40;0,50] / ret [0,30;0,40] |
| Malzeme B | destek [0,60;0,70] / ret [0,10;0,20] | destek [0,30;0,40] / ret [0,40;0,50] |
| Malzeme C | destek [0,40;0,50] / ret [0,30;0,40] | destek [0,50;0,60] / ret [0,20;0,30] |
| Yön | çoğu iyi | çoğu iyi |
| Ağırlık | 0,50 | 0,50 |
Yöntem her hücreyi kriterin ağırlığıyla aralık değerli sezgisel bulanık kuralla ağırlıklar, her ölçüt için geometrik ortalamalı sınır yaklaşım alanını kurar ve her malzemenin bu sınıra işaretli Öklid uzaklığını toplar.
| Malzeme | Toplam puan | Sıra |
|---|---|---|
| Malzeme B | 0,0306 | 1 |
| Malzeme A | 0,0055 | 2 |
| Malzeme C | 0,0034 | 3 |
Sonuç şöyle okunur. Malzeme B, maliyet uygunluğunda en yüksek destek aralığına ve en düşük ret aralığına sahiptir; bu üstünlük dayanıklılıktaki daha zayıf konumuna rağmen onu birinci sıraya taşır. Malzeme A ile Malzeme C birbirine çok yakındır; ikisi de tek bir ölçütte güçlü, diğerinde zayıftır.
Ekibin bir tereddüdü var: ağırlık maliyet uygunluğundan dayanıklılığa kaydırılıp 0,20/0,80 olarak verilseydi ne olurdu? DecisionMind'ın motoru bağımsız olarak yeniden koşturulduğunda sıra tamamen değişir: Malzeme C 0,0554 ile birinci, Malzeme A 0,0031 ile ikinci, Malzeme B ise -0,0253 ile son sıraya düşer. Malzeme B'nin liderliği yalnız maliyet uygunluğuna verilen ağırlığa bağlıdır.
Raporda: "Eşit ağırlıkla (0,50/0,50) Malzeme B sınır yaklaşım alanına göre en güçlü konumdadır (0,0306). Ağırlık dayanıklılığa belirgin biçimde kaydırılırsa (0,20/0,80) Malzeme C öne geçmekte, Malzeme B son sıraya düşmektedir; bu yüzden ağırlık dağılımı raporda açıkça belirtilmelidir."
Kaynak: DecisionMind'ın IVIF-MABAC doğrulama örneği; sayılar Xue ve ark. (2016) Eş. 22-27'deki adımların bu kartın yazarınca DecisionMind motoruyla bağımsız olarak koşturulmasıyla elde edilmiştir. Kurucu makalenin kendi 4×8'lik uygulama tablosu (Application 1) burada kullanılmamıştır; ara matrisi yayınlanmadığından yeniden üretilememiştir.
2. Siber güvenlik: Bir bankanın günlük tehdit istihbaratı sağlayıcısı seçimi
Bir banka, günlük siber tehdit istihbaratı akışı için üç sağlayıcı arasından seçim yapacaktır. İki ölçüt belirlenmiştir: istihbaratın erken uyarı değeri ve raporlama netliği; ikisi de "çoğu iyi"dir. Güvenlik ekibinin farklı üyeleri geçmiş olaylara bakarak her sağlayıcıya ne kadar güvendiklerini ve ne kadar çekince duyduklarını bir aralıkla bildirmiştir; tek bir ortak sayıda anlaşamamışlardır.
Yöntem üç sağlayıcıyı karşılaştırır: her hücreyi ağırlıkla ölçekler, sınır yaklaşım alanını kurar ve işaretli uzaklıkları toplar. Diyelim ki erken uyarı değerinde en yüksek destek aralığına sahip sağlayıcı, raporlama netliğinde ekip içinde daha geniş bir ret aralığına sahiptir; yine de erken uyarının ağırlığı daha yüksek olduğu için birinci çıkar.
Ekibin tereddüdü şudur: raporlama netliğindeki geniş ret aralığı, ekip üyeleri arasındaki görüş ayrılığının bir işaretidir. Toplam puan bu ayrılığı göstermez. Ekip, sözleşme öncesi bu sağlayıcıdan örnek rapor istemeli ve netliği ayrıca değerlendirmelidir.
Raporda: "Erken uyarı değerine verilen yüksek ağırlıkla bu sağlayıcı sınır yaklaşım alanına göre en güçlü konumdadır. Raporlama netliği ölçütünde ekip görüşleri arasındaki aralık geniştir; örnek rapor üzerinden ayrıca değerlendirilmesi önerilir."
3. Yapılmaması Gereken
Öğretici örnekte Malzeme A'nın dayanıklılık hücresindeki [0,30;0,40] ret aralığını kısıt kontrolü yapmadan [0,30;0,65] gibi bir değere genişletmek: destek üst sınırı 0,50 ile toplandığında 1,15 çıkar ve kısıtı aşar. İkinci yanlış, maliyet kriterinde destek-ret yer değiştirmesini kesin MABAC'ın min-maks normalizasyonuyla birlikte uygulamaktır; bu ailede ayrı bir min-maks adımı yoktur, ikisini birden uygulamak çifte bir dönüştürme ekler. Üçüncü yanlış, Malzeme B'nin 0,0306 puanını "yüzde yüze yakın güvenilir" diye okumaktır; bu puan yalnız bu üç malzeme arasındaki göreli konumu gösterir.
Kaynaklar
Adımların formülleri, ara tabloları ve atıf biçimleri için DecisionMind yöntem sayfası: decisionmind.app/library/ivif-mabac
Xue, Y.-X., You, J.-X., Lai, X.-D., & Liu, H.-C. (2016). An interval-valued intuitionistic fuzzy MABAC approach for material selection with incomplete weight information. Applied Soft Computing, 38, 703–713. DOI: 10.1016/j.asoc.2015.10.010
Atanassov, K. T., & Gargov, G. (1989). Interval valued intuitionistic fuzzy sets. Fuzzy Sets and Systems, 31(3), 343–349. DOI: 10.1016/0165-0114(89)90205-4
Atanassov, K. T. (1986). Intuitionistic fuzzy sets. Fuzzy Sets and Systems, 20(1), 87–96. DOI: 10.1016/S0165-0114(86)80034-3
Pamučar, D., & Ćirović, G. (2015). The selection of transport and handling resources in logistics centers using Multi-Attributive Border Approximation area Comparison (MABAC). Expert Systems with Applications, 42(6), 3016–3028. DOI: 10.1016/j.eswa.2014.11.057