Dilsel Pisagor bulanık EDAS (CRITIC ağırlıklı) (Akram, Ramzan ve Deveci, 2023)

Beş şey değişir; ortalamaya göre konum bulma mantığı değişmez.

Hücreler. Kesin EDAS'ta her hücre tek sayıdır. Burada her hücre dilsel Pisagor bulanık bir sayıdır: terim kümesinden seçilen bir destek indeksi ve bir ret indeksi, karelerinin toplamı terim kümesinin en üst basamağının karesini aşamaz. Birden fazla karar verici varsa her uzmanın çifti, ağırlıklı bir birleştirme kuralıyla (Hamacher toplamı) tek bir çifte indirilir.

Ağırlıklar dışarıdan değil içeriden gelir. Kesin EDAS ağırlık üretmez, dışarıdan alır. Bu uzantı tam tersini yapar: kriter ağırlıkları, birleştirilmiş dilsel Pisagor matrisinden CRITIC yöntemiyle (Diakoulaki, Mavrotas ve Papayannakis, 1995) hesaplanır. CRITIC her kriterin hem kendi içindeki yayılımına hem diğer kriterlerle ne kadar farklı bilgi taşıdığına bakar; yayılımı geniş ve diğer kriterlerle az ilişkili olan kritere daha yüksek ağırlık verir. Kullanıcı ağırlık girse bile bu uzantıda kullanılmaz; ağırlık her koşumda veriden yeniden hesaplanır.

Skora indirgeme ve ortalama çözüm. CRITIC hesaplanmadan önce her hücre bir skor fonksiyonuyla tek sayıya indirgenir; CRITIC'in yayılım ve ilişki hesabı bu skorlar üzerinde yapılır. Ortalama çözüm ise ham dilsel Pisagor çiftleri üzerinde, çiftlerin kendi birleştirme kuralıyla kurulur; pozitif ve negatif sapma bu ortalamanın ve her hücrenin skoruna göre ölçülür.

Sonuç ve durulaştırma. Ağırlıklı sapmalar da dilsel Pisagor çifti olarak toplanır ve yalnız son adımda skor fonksiyonuyla tek sayıya iner. Bu, IV-EDAS'ın en baştan durulaştırmasından farklı, IV-ARAS'a daha yakın bir sıradır: burada durulaştırma iki kez, önce CRITIC için hücre başına, sonra ağırlıklı toplamlar için bir kez daha yapılır.

DecisionMind bu uzantıda CRITIC'in içeride hesaplanmasını ve kullanıcı ağırlığının yok sayılmasını sabit tutar. Bu, kesin EDAS kartındaki "ağırlık dışarıdan alınır" ilkesinin bu uzantıda geçerli olmadığı anlamına gelir.

Değerlendirme puanı kesin EDAS'takiyle aynı okunur: kümenin kendi ortalamasına göre bir konumdur, yüzde ya da olasılık değildir. Fark şurada: ağırlıklar burada bir karar vericinin tercihi değil, verinin kendi yayılımının bir sonucudur. Bir kritere yüksek ağırlık çıkması "bu kriter önemlidir" demek değildir; "bu kriter seçenekleri birbirinden en çok ayıran kriterdir" demektir. İki farklı veri kümesi aynı kriterlere farklı CRITIC ağırlıkları verebilir.

Bu nedenle:

"LPF-EDAS'a göre bu kriterin ağırlığı yüksek çıktığı için kurum bu kriteri en önemli görüyor"

yerine:

"Bu kriterin ağırlığı, seçenekler arasındaki ayırt ediciliğinin veri kümesinde en yüksek çıkmasından gelir; kurumun öznel önceliğini yansıtmaz"

biçiminde yazmak doğrudur.

Kriter değerlendirmesi terim kümesinden seçilen destek-ret çiftleriyle yapılıyorsa ve kriter ağırlıklarının uzman yargısıyla değil, verinin kendi yayılımından türetilmesi isteniyorsa bu uzantı uygundur. Uzmanların kendi ağırlık tercihleri kayda geçmesi gerekiyorsa CRITIC uygun bir seçim değildir; bu durumda ağırlığın öznel yöntemlerle (AHP, BWM, SWARA) belirlendiği bir dilsel EDAS uzantısı aranmalıdır. Bir kriterde bütün seçenekler aynı değeri alıyorsa CRITIC o kriterin ağırlığını sıfıra indirir; bu, kesin EDAS'ın "ortalamaya yakın kriterin ayırt ediciliği zayıflar" ilkesinin ağırlık tarafındaki karşılığıdır.

Kullanıcının verdiği ağırlığı kullanıldı sanmak. Bu uzantıda girilen ağırlık yalnızca referans amaçlıdır; hesapta kullanılan ağırlık CRITIC'in kendi çıktısıdır. Rapor hangi ağırlığın gerçekte kullanıldığını açıkça yazmalıdır.

Bir kriterin sütununu sabit bırakmak. Bir kriterde bütün seçenekler aynı değeri alırsa CRITIC standart sapmayı sıfır, dolayısıyla ağırlığı sıfır yapar. Bu bir hata değildir; kriterin veri kümesinde ayırt edici olmadığının göstergesidir.

Farklı τ (terim kümesi üst basamağı) kullanmak. Bütün karar vericiler ve kriterler aynı terim kümesini paylaşmalıdır; farklı üst basamaklı kümeler doğrudan karşılaştırılamaz.

Manifestin kayıtlı örnek sayılarını sorgusuz aktarmak. Bu uzantının manifestindeki örnek sayılar motorun bugünkü çıktısıyla birebir örtüşmemektedir; ayrıntı onay notundadır. Kart bu yüzden motorun bugün ürettiği sayıları kullanır.

Temel ilke şudur:

LPF-EDAS'ta ağırlık bir tercih değil bir ölçümdür. CRITIC'in ürettiği ağırlığı kullanıcı ağırlığıymış gibi sunmak ya da bir kriterin sıfır ağırlığını hata sanmak, yöntemin veri-güdümlü doğasını yanlış tanıtır.