Uzantı kartı · Nötrosofik
Nötrosofik RAFSI
Nötrosofik RAFSI, kriter puanları doğruluk, belirsizlik ve yanlışlık derecesiyle, yani T, I, F üçlüsüyle verildiğinde kullanılan RAFSI biçimidir. Seçenekleri sabit uzunluklu bir ölçek aralığına haritalar ve tek bir puana indirir.
Temel yöntem
RAFSI →
Felsefe, işleyiş, güçlü ve zayıf yanlar temel yöntem kartında; bu kart yalnız farkı anlatır.
Veri türü (aile)
Nötrosofik (Neutrosophic) →
Bu veri türü nedir, ne zaman kullanılır, hücreye nasıl yazılır: ailenin ayrıntılı anlatımı burada.
Temel Yöntemden Ne Değişir?
Hücreler. Kesin RAFSI'de her hücre tek sayıdır. Burada her hücre üç ayrı derece taşır: doğruluk, belirsizlik ve yanlışlık. İlk adımda bu üçlü tek bir skora iner; skor, doğruluktan belirsizliğin iki katını ve yanlışlığı çıkarıp ikiye böler. Geri kalan adımlar bu skor üzerinde işler.
Ölçek eşitleme. Kesin RAFSI'de ideal ve karşı-ideal noktaları karar verici bildirir. Burada bunun yerine her kriterin ideal skoru sütundaki en iyi skordan, karşı-ideal skoru sütundaki en kötü skordan alınır. Her seçeneğin skoru, bu iki uç arasındaki konumuna göre 1 ile 6 arasına doğrusal olarak haritalanır. Skor karşı-ideale ne kadar yakınsa harita değeri 1'e, ideale ne kadar yakınsa 6'ya o kadar yaklaşır. Kesin RAFSI'nin ölçek fikri burada da geçerlidir; fark yalnız referans noktaların kaynağıdır.
Birleştirme. Haritalanmış değer 6'ya bölünüp kriterin kesin ağırlığıyla çarpılır ve kriterler toplanır. Bu adım kesin RAFSI'den ayrılmaz; nötrosofik olan yalnızca skora giden ilk adımdır.
DecisionMind bu skor fonksiyonunu ve 1-6 ölçeğini sabit tutar.
Çıktı Nasıl Yorumlanır?
Puan, seçeneğin bu tablodaki diğerlerine göre nerede durduğunu söyler. Kesin RAFSI'nin vaadi şudur: referans noktalar sabit olduğu için yeni seçenek eklenince eski sıra bozulmaz. Bu vaat burada da geçerli değildir, çünkü ideal ve karşı-ideal skorlar seçenek kümesinin kendisinden türer. Puan 0 ile 1 arasında kalır. Bunun nedeni, haritalanmış değerin 6'ya bölünüp toplamı 1 olan ağırlıklarla çarpılmasıdır. Bu bakımdan Fuzzy RAFSI'den farklıdır ve puanın büyüklüğü kabaca kesin RAFSI'ninkine benzer okunabilir. Ama referans noktaların kaynağı hâlâ farklıdır. Bu, okuyucuya söylenmelidir.
Bu nedenle:
"N-RAFSI kullandık, referans noktalar sabit olduğu için sonuçlar başka bir analizle karşılaştırılabilir"
yerine:
"Bu üç seçeneğin ideal ve karşı-ideal skorları kendi aralarındaki en iyi ve en kötü değerlerden alınmıştır; başka bir seçenek kümesiyle üretilmiş bir puanla doğrudan karşılaştırılamaz"
biçiminde yazmak doğrudur.
Ne Zaman Temel Yöntem Yerine Bu?
Kriter değerlendirmesi eksik ya da çelişkili bilgiye dayanıyorsa ve lehte kanıt, aleyhte kanıt, bilinmeyen payı ayrı ayrı tutulması gerekiyorsa N-RAFSI kullanılabilir. Bunun için DecisionMind'ın bu sürümünün ideal ve karşı-ideal noktaları seçenek kümesinden türettiğini bilerek kabul etmen gerekir. Sıra tersinmesine karşı ekstra bir dayanıklılık bekliyorsan bu beklenti şu an karşılanmaz.
Ölçülmüş bir değeri gerekçesiz biçimde T-I-F üçlüsüne açmak burada da yanlıştır; nötrosofik veri türü kartındaki kural geçerlidir. Bir kriterde taviz kabul edilmiyorsa, temel RAFSI kartındaki çıkış koşulu aynen geçerlidir.
Bu Uzantıya Özgü Hatalar
T+I+F toplamını 1'e zorlamak. Nötrosofik veri türü kartındaki genel hata burada da geçerlidir.
Sıra tersinmesine karşı dayanıklılık iddia etmek. İdeal ve karşı-ideal skorlar seçenek kümesinden türer; "referans noktalar sabit" iddiası burada geçerli değildir.
Puanları farklı seçenek kümeleri arasında karşılaştırmak. Referans skorlar her analizde yeniden hesaplandığı için iki ayrı analizin puanları aynı ölçekte değildir.
Belirsizliği doğruluk ve yanlışlıktan türetmek. I bağımsız bir bilgi kaynağına dayanmalıdır; 1−T−F olarak hesaplanırsa nötrosofik veri türünün gerekçesi ortadan kalkar.
Temel ilke şudur:
N-RAFSI'de skora giden ilk adım nötrosofiktir, geri kalanı kesin RAFSI'nin mantığını taşır. Ama ideal ve karşı-ideal skorlar seçenek kümesinden türediği için kesin RAFSI'nin sabit referans vaadi burada geçerli değildir.
Vakalar
Birinci vaka DecisionMind'ın doğrulama örneğidir. Bu sayılar bir literatür tablosundan gelmez; motorun formülleri bu kartın yazarı tarafından Python'da bağımsız olarak yeniden hesaplanmıştır. İkinci vaka öğretici bir kurgudur.
1. Öğretici örnek: Üç seçenek, üç kriter (DecisionMind doğrulama örneği)
Üç seçenek üç kriterde T-I-F üçlüleriyle değerlendirilmiştir. Üç kriter de "çoğu iyi"dir; ağırlıklar C1'e 0,40, C2'ye 0,30, C3'e 0,30'dur.
| Seçenek | C1 (T,I,F) | C2 (T,I,F) | C3 (T,I,F) |
|---|---|---|---|
| A1 | 0,70 / 0,20 / 0,10 | 0,60 / 0,30 / 0,20 | 0,50 / 0,40 / 0,30 |
| A2 | 0,50 / 0,30 / 0,40 | 0,70 / 0,20 / 0,20 | 0,60 / 0,30 / 0,30 |
| A3 | 0,80 / 0,10 / 0,20 | 0,50 / 0,40 / 0,30 | 0,70 / 0,30 / 0,20 |
| Yön | çoğu iyi | çoğu iyi | çoğu iyi |
| Ağırlık | 0,40 | 0,30 | 0,30 |
Yöntem her hücrenin skorunu hesaplar. Sütundaki en iyi ve en kötü skoru ideal ve karşı-ideal alır, her skoru 1 ile 6 arasına haritalar, ağırlıklarla çarpıp toplar.
| Seçenek | Puan | Sıra |
|---|---|---|
| A3 | 0,750 | 1 |
| A1 | 0,569 | 2 |
| A2 | 0,567 | 3 |
Sonuç şöyle okunur. A3 birincidir, çünkü C1'de sütunun en iyi skoruna, yani ideal noktanın kendisine sahiptir; C3'te de en iyi skordadır. A1 ile A2 arasındaki fark çok küçüktür, yalnız 0,002 civarındadır.
Kurulun tereddüdü şudur. A1 ile A2 arasındaki bu küçük fark, neredeyse bir kararsızlık payı kadardır. A2'nin C1 kriterindeki doğruluk derecesi 0,50'den 0,55'e çıkarılırsa, yani A2 lehine ufak bir ek kanıt bulunursa, sıra döner: A2 A1'in önüne geçer. A3'ün birinciliği bu küçük değişiklikten etkilenmez, çünkü A3'ün C1'deki üstünlüğü büyüktür.
Raporda: "Puanlar N-RAFSI ile, ideal ve karşı-ideal skorlar bu üç seçeneğin kendi sütunundan alınarak hesaplanmıştır. A3, 0,750 puanla açık ara birincidir. A1 ve A2 arasındaki fark ise 0,002 gibi çok küçüktür ve tek bir kriterdeki ufak bir kanıt değişikliğiyle yer değiştirebilir."
Kaynak: Bu örnek DecisionMind'ın N-RAFSI motorunun doğrulama örneğidir. Bir makaledeki vaka değildir. Motorun F.steps formülleri bu kartın yazarı tarafından Python ile bağımsız olarak yeniden hesaplanmıştır.
2. Gıda güvenliği: Bir gıda denetim kurumunun soğuk zincir izleme sistemi seçimi
Bir gıda güvenliği denetim kurumu, market ve depolarda soğuk zincir sıcaklığını izlemek için üç sistem teklifi arasında seçim yapacaktır. Kriterler şunlardır: sensör doğruluğu, kesintisiz veri iletim başarısı ve kurulum maliyeti. Kurulum maliyeti "azı iyi" kriteridir. Kurum, üreticilerin teknik dokümanlarındaki iddialar ile saha pilot testlerinin sonuçları arasında zaman zaman çelişki bulmaktadır. Bu yüzden her kriteri bir yargıya çevirmiş ve doğruluk, belirsizlik, yanlışlık derecesini ayrı ayrı değerlendirmiştir.
Yöntem üç teklifin skorlarını hesaplar, sütun uçlarını ideal ve karşı-ideal alır, haritalar ve ağırlıklarla toplar. Diyelim ki kesintisiz veri iletiminde bir teklif açık ara öndeydi ve bu da genel puanı belirledi.
Kurumun tereddüdü şudur. İdeal ve karşı-ideal skorlar bu üç teklifin kendi verisinden alınmıştır. Dördüncü bir teklif, örneğin daha yeni bir sensör teknolojisiyle gelen bir teklif, geldiğinde referans skorlar değişebilir ve ilk üç teklifin puanları da buna göre kayabilir. Kurum bu sınırı pilot rapor sunumunda açıkça belirtmelidir.
Raporda: "Değerlendirme, üç teklifin kendi verisinden türetilen ideal ve karşı-ideal skorlarla yapılmıştır. Yeni bir teklif geldiğinde bu skorlar ve dolayısıyla sıralama yeniden hesaplanacaktır."
3. Yapılmaması Gereken
Öğretici örnekte A1 ile A2 arasındaki 0,002'lik farkı görmezden gelip "A1 kesin ikinci" demek yanlıştır. Bu fark, tek bir kriterdeki küçük bir kanıt değişikliğiyle tersine dönebilir. İkinci yanlış, bu kartın puanlarını başka bir analizden gelen N-RAFSI puanlarıyla doğrudan karşılaştırmaktır; referans skorlar her analizde yeniden hesaplanır. Üçüncü yanlış, bir seçeneğin I değerini 1−T−F olarak hesaplayıp ayrı bir kaynağa dayanmadan üretmektir.
Kaynaklar
Adımların formülleri, ara tabloları ve atıf biçimleri için DecisionMind yöntem sayfası: decisionmind.app/library/n-rafsi
Žižović, M., Pamučar, D., Albijanić, M., Chatterjee, P., & Pribićević, I. (2020). Eliminating Rank Reversal Problem Using a New Multi-Attribute Model — The RAFSI Method. Mathematics, 8(6), 1015. DOI: 10.3390/math8061015
Smarandache, F. (1998). Neutrosophy: Neutrosophic Probability, Set, and Logic. American Research Press, Rehoboth. (DOI yok)
Ye, J. (2014). A multicriteria decision-making method using aggregation operators for simplified neutrosophic sets. Journal of Intelligent & Fuzzy Systems, 26(5), 2459–2466. DOI: 10.3233/IFS-130916