Plitojenik ARAS

Beş şey değişir; karar mantığı değişmez.

Hücreler. Kesin ARAS'ta her hücre tek bir sayıdır. Burada her hücre üç dereceden oluşur: doğruluk, belirsizlik ve yanlışlık. Bu üçlü nötrosofik ARAS'takiyle aynı görünür, ama plitojenik yapıda her kritere ayrıca bir çelişki derecesi eklenir. Çelişki derecesi, o kriterin karar problemi için "baskın özellikten" ne kadar uzak durduğunu gösteren, önceden belirlenmiş bir sayıdır ve hücreden hücreye değil, kriterden kritere değişir.

Çelişki ayarlaması. Bu, plitojenik yapıya özgü ve diğer ARAS üyelerinde bulunmayan bir adımdır. Her hücre, hesaba girmeden önce kendi kriterinin çelişki derecesiyle düzeltilir: doğruluk derecesi çelişki payı kadar yukarı çekilir, belirsizlik ve yanlışlık aynı oranda aşağı çekilir. Çelişki derecesi sıfırsa (kriter baskın özellikle tam uyumluysa) hücre değişmeden kalır; çelişki derecesi yükseldikçe hücrenin doğruluğu daha da güçlenir. Bu adım, nötrosofik ARAS'ta yoktur ve plitojenik yapının tek yeni katkısıdır.

Ölçek eşitleme. Kesin ARAS'ta maliyet kriteri tersine çevrilip (1/x) sütun toplamına bölünür. Burada maliyet kriterinde tersine çevirme bir tümleyen almaktır: doğruluk ile yanlışlık yer değiştirir. Çelişki ayarlamasından sonra her hücre önce bir skora indirilir (nötrosofik ARAS'taki gibi doğruluk artı, belirsizliğin iki katı ve yanlışlık eksi), sonra bu skorlar sütun toplamına (optimal alternatif satırı dahil) oranlanır.

Ağırlıklama ve toplam. Yöntem, çelişki ayarlanmış T-I-F hücrelerini kriter ağırlığıyla plitojenik toplama kuralıyla (nötrosofik ağırlıklı toplamın aynısı) birleştirir ve her satırın (optimal alternatif dahil) kriterler boyunca toplamını alır.

Sonuç ve durulaştırma. Her satırın toplamı, doğruluk artı belirsizliğin iki katı ve yanlışlık eksi biçimindeki aynı skor fonksiyonuyla tek sayıya iner. Fayda derecesi K, kesin ARAS'taki tanımla aynı anlama gelir: gerçek alternatifin skorunun optimal alternatifin skoruna oranıdır. DecisionMind çelişki ayarlamasını normalizasyondan önce, tek seferde uygular; hücreler hiçbir aşamada doğrudan sıralanmaz, sıralama yalnız K üzerinde yapılır.

Fayda derecesi K burada da aynı anlama gelir. En iyi seçenek 100 kabul edilir, diğerleri ona göre bir yüzde alır; bu yüzde yalnız bu seçenek kümesi ve bu ağırlıklar için geçerlidir. Fark şurada: K'nın altında hem üç dereceli bir yargı hem de kriterin kendi çelişki payı vardır. Çelişki derecesi yüksek bir kriterdeki güçlü doğruluk, çelişki derecesi sıfır bir kriterdeki aynı doğrulukla aynı ağırlıkta değildir; çelişki ayarlaması bu farkı önceden büyütür.

Bu nedenle:

"Plitojenik ARAS'a göre A2 en iyi seçenektir"

yerine:

"Verilen ağırlıklarla (0,40; 0,35; 0,25) A2 en yüksek fayda derecesine sahiptir (K=0,968); ağırlık birinci kritere yoğunlaştırıldığında (0,70; 0,15; 0,15) A1 ile A3 yer değiştirmekte, ama A2 birinciliğini korumaktadır, dolayısıyla A2'nin üstünlüğü sağlam, ikinci ve üçüncü sıra ise ağırlığa duyarlıdır"

biçiminde yazmak doğrudur.

Bir kriterin karar problemiyle ne kadar uyumlu ya da çelişkili olduğu önceden biliniyorsa ve bu bilgi değerlendirmeye katılmak isteniyorsa bu yöntem uygundur. Örnekler: bazı kriterlerin karar probleminin "ana özelliğinden" (dominant feature) uzak, tamamlayıcı nitelikte olduğu çok boyutlu değerlendirmeler; bir kriterin diğerleriyle ne kadar örtüştüğü ayrıca ölçülen uzman panelleri.

Çelişki derecesi hakkında bir bilgi yoksa ya da tüm kriterler eşit derecede "ana özellik" sayılıyorsa, plitojenik yapıya geçmenin bir katkısı olmaz; bu durumda nötrosofik ARAS yeterlidir. Kesin ARAS'ın çıkış koşulu burada da geçerlidir: bir kriterde taviz kabul edilmiyorsa bu uzantı da tam telafi edicidir, eşik altını elemez.

Değer uzayı ihlali. Manifestin kendi uyarısı budur: her özellik değeri, kendi aidiyet ve çelişki dereceleriyle birlikte tanımlanmalıdır; çelişki derecesi hesap dışında, gerekçesiz bir sayı olarak eklenmemelidir.

Çelişki derecesini hücreden hücreye değiştirmek. Çelişki derecesi kriterin kendi özelliğidir, alternatife göre değişmez. Aynı kriterde alternatiften alternatife farklı çelişki payı uygulamak, karşılaştırmayı bozar.

Çelişki ayarlamasını normalizasyondan sonra yapmak. DecisionMind bu ayarlamayı önce uygular. Sırayı tersine çevirmek, çelişki payının sütun toplamına farklı biçimde karışmasına yol açar ve sonuçlar kaynak formülden sapar.

"Daha kapsamlı görünsün" diye çelişki derecesini gerekçesiz vermek. Sıfırdan farklı bir çelişki derecesi, kriterin karar problemiyle neden tam örtüşmediğine dair bir gerekçeye dayanmalıdır; gerekçesiz verilirse uydurma bilgi katar.

Temel ilke şudur:

Plitojenik ARAS, bir kriterin karar problemiyle ne kadar uyumlu olduğu bilgisini hesaba önceden katmak içindir; bu bilgiyi alternatife göre değiştiren ya da gerekçesiz uygulayan her kullanım, çelişki ayarlamasının tek katkısını bozar.