Plitojenik CODAS

Dört şey değişir. İki-uzaklıklı karşılaştırma mantığı değişmez.

Hücreler. Kesin CODAS'ta her hücre tek sayıdır. Burada her hücre üç sayıdır: doğruluk (T), belirsizlik (I), yanlışlık (F); üçü de 0 ile 1 arasındadır. Bir kriter baskın kabul edilir, çelişki derecesi sıfırdır; öbür kriterlerin bu baskın kritere ne kadar zıt olduğu 0 ile 1 arasında bir çelişki derecesiyle ayrıca verilir. Bu derece kriter başınadır, seçenekten seçeneğe değişmez. Kriter ağırlıkları çelişki derecesinden ayrı bir girdidir ve dışarıdan verilir.

Ölçek eşitleme. Kesin CODAS fayda kriterinde değeri sütunun en büyüğüne böler, maliyet kriterinde sütunun en küçüğünü değere oranlar. Burada böyle bir bölme yoktur. Önce maliyet kriterinde üçlü tersine çevrilir: (T, I, F) yerine (F, I, T) yazılır. Sonra her hücre kendi kriterinin çelişki derecesiyle ayarlanır: doğruluk baskın kritere doğru büyütülür, belirsizlik ve yanlışlık aynı oranda küçültülür. Kesin CODAS'ın bölme işleminin yerini bu çelişki ayarlaması alır.

Ağırlıklama ve negatif-ideal. Ayarlanmış hücreler kriter ağırlığıyla güç ağırlıklama kuralıyla (PNWA) birleştirilir. Negatif-ideal, her kriterde bileşen bileşen en kötü (T'si en küçük, I'sı en büyük, F'si en büyük) değerden kurulur. Kesin CODAS'taki gibi burada da tek bir "en kötü" referans kullanılır; TOPSIS'teki gibi ayrıca bir ideal nokta kurulmaz.

Uzaklık ve değerlendirme puanı. Öklid ve Taksi uzaklığı, ağırlıklı hücrelerin negatif-ideale olan T-I-F farklarından hesaplanır. İkili karşılaştırma kuralı (eşik ψ=0,02, önce Öklid, farkı aşmıyorsa Taksi) ve değerlendirme puanı kesin CODAS ile birebir aynı biçimde kurulur. Belirsizlik hiçbir adımda ayrı bir yerde durulaştırılmaz; doğrudan uzaklık hesabının içinde erir.

DecisionMind klasik P-CODAS'ta çelişki ayarlamasını, güç ağırlıklamayı ve eşik değerini sabit tutar. Ağırlıklar ve çelişki dereceleri dışarıdan ve ayrı ayrı alınır; yöntem ikisini de üretmez.

Değerlendirme puanının okunuşu kesin CODAS ile aynıdır: göreli bir konum ölçüsüdür, yüzde değildir, seçenek kümesi değişince negatif-ideal yeniden kurulur. Fark şurada: puanın altında hem T-I-F belirsizliği hem de kriterler arası çelişki derecesi varsayımı gizlidir. Aşağıdaki öğretici örnekte A2 0,0878 ile açık farkla öndedir; A3 (-0,0321) ile A1 (-0,0471) arasındaki fark ise yalnızca 0,0150'dir ve bu ikisinin sırası, C2 kriterinin çelişki derecesi 0,33'ten 0,50'ye çıkarılınca döner.

Bu nedenle:

"Plitojenik CODAS çelişkiyi de hesaba kattığı için sonuç daha güvenilirdir"

yerine:

"Kriterler arası çelişki derecesi şu varsayımla verilmiştir; A2 açık farkla öndedir, A3 ile A1 arasındaki sıra bu varsayıma duyarlıdır"

biçiminde yazmak doğrudur. Çelişki derecesini hesaba katmak sonucu otomatik olarak daha doğru yapmaz; yalnızca hangi varsayımın sıraya karıştığını görünür kılar.

Kriter puanlarınız doğruluk-belirsizlik-yanlışlık üçlüsüyle verilmişse ve kriterlerin bir kısmı diğerlerine göre daha bağımsız ya da daha çelişkili bir bilgi kaynağıysa bu uzantı kullanılır. Ayrıca seçenekler arasında ikinci bir uzaklık ölçüsüyle ayrılması gereken yakın rakipler varsa aynı gerekçe geçerlidir. Sadece T-I-F üçlüsü yeterliyse ve kriterler arasında böyle bir baskınlık-çelişki ilişkisi yoksa nötrosofik CODAS (n-codas) zaten yeterlidir; plitojenik biçim bir varsayım daha ekler ve bu varsayım gerekçesiz verilirse yalancı bir ayrım yaratır.

Ölçülmüş bir kriteri T-I-F üçlüsüne çevirmek belirsizlik modellemek değil, belirsizlik üretmektir; bu ilke burada da geçerlidir. Tablo karışıksa DecisionMind tek veri türü ister. Bir kriterde taviz kabul edilmiyorsa bu uzantı da telafi edicidir ve eşik altını elemez.

Çelişki derecesini gerekçesiz atamak. Öğretici örnekte C2'nin çelişki derecesi 0,33'ten 0,50'ye çıkarılınca A1 ile A3'ün sırası döner. Bu derece "hissederek" verilirse sıralama da hissi bir sıralama olur; derece, kriterin baskın kritere göre ne kadar bağımsız ya da örtüşen bilgi taşıdığına dair ölçülebilir bir gerekçeye dayanmalıdır.

Baskın kriteri rastgele seçmek. Hangi kriterin çelişkisi sıfır kabul edileceği bir karardır ve raporda gerekçelendirilmelidir.

Maliyet tümlemesini atlamak. Maliyet kriterinde (T, I, F) yerine (F, I, T) yazılmadan çelişki ayarlamasına geçmek, negatif-ideali yanlış kriterden kurar ve sıra anlamsızlaşır.

Eşik değerini (ψ) sorgulamadan bırakmak. Kesin CODAS'taki aynı hata burada da geçerlidir: iki yakın seçenek arasındaki sıranın eşiğe duyarlı olup olmadığı sınanmadan rapor yazılmamalıdır.

Temel ilke şudur:

Çelişki derecesi, kriterin ölçülebilir bir zeminden gelen bağımsızlık ya da çelişki payıdır; gerekçesiz bir sayı, CODAS'ın verdiği sırayı da gerekçesiz kılar.