Plitojenik COPRAS

Dört şey değişir; karar mantığı değişmez.

Hücreler. Kesin COPRAS'ta her hücre tek sayıdır. Burada her hücre üç sayıdır: doğruluk (T), belirsizlik (I), yanlışlık (F). Plitojenik veri türü kartındaki alt seçenek fikri bu ailede kritere taşınır: kriterlerden biri baskın kabul edilir, çelişki derecesi sıfırdır. Öbür kriterlerin bu baskın kritere ne kadar zıt olduğu bir çelişki derecesiyle verilir. Bu derece kriter başınadır, seçenekten seçeneğe değişmez.

Ölçek eşitleme ve puanlama. Burada TOPSIS, VIKOR ve MARCOS uzantılarındaki gibi maliyet kriterinde bir tümleyen alınmaz; COPRAS zaten fayda ve maliyeti ayrı toplayarak yön farkını yönetir, bu ailede de aynı yol izlenir. Her hücre önce kendi kriterinin çelişki derecesiyle ayarlanır, sonra tek bir puana indirilir (doğruluk artı, belirsizliğin iki katı ve yanlışlık eksi, ikiye bölünmüş biçimde). Bu puan bire kaydırılarak pozitif hâle getirilir ve kesin COPRAS'taki gibi sütun toplamına bölünerek paya çevrilir; sonra ağırlıkla çarpılır.

Fayda ve maliyet toplamları. Kesin COPRAS'taki gibi, fayda kriterlerindeki ağırlıklı paylar ayrı toplanır, maliyet kriterlerindeki ağırlıklı paylar ayrı toplanır. Buradaki fark yalnız payların T-I-F'den türeyen bir puandan gelmesidir; toplama ve göreli önem hesabı kesin COPRAS'la birebir aynıdır.

Sonuç ve durulaştırma. Göreli önem değerleri en yükseğe bölünüp yüzdeye çevrilir; en iyi seçenek yine 100'dür. Belirsizlik (I) ve yanlışlık (F) ayrı bir adımda durulaştırılmaz; puan fonksiyonunun içinde erir, geri kalan adımlar kesin sayılarla ilerler.

DecisionMind bu ailede çelişki ayarlamasını, puan fonksiyonunu ve fayda/maliyet ayrımını sabit tutar. Kriter ağırlıkları ve çelişki dereceleri dışarıdan ve ayrı ayrı alınır.

Çıktı kesin COPRAS'taki gibi bir fayda derecesidir; okunması da aynıdır: en iyi seçenek her zaman 100'dür, bu bir mutlak başarı yüzdesi değil, bu kümenin en iyisine göre bir paydır ve başka bir analizle karşılaştırılamaz.

Fark şurada: bu pay artık T-I-F'den türeyen bir puanın fayda-maliyet dengesidir ve bu puanın kendisi kriterin çelişki derecesine göre önceden ayarlanmıştır. Aşağıdaki öğretici örnekte A3 (95,39) ile A2 (100,00) arasındaki fark küçük görünür; ağırlıklar C2'ye kaydırıldığında bu fark kapanır ve A3 A2'yi geçebilir.

Bu nedenle:

"Plitojenik COPRAS bu seçeneği yüzde 95 başarılı buldu"

yerine:

"Bu ağırlıklar ve bu çelişki dereceleriyle en yüksek fayda-maliyet dengesine sahip seçenek budur; ikinci seçenek bu seçeneğin fayda derecesinin yüzde 95,39'una ulaşmaktadır ve bu pay ağırlık dağılımına duyarlıdır"

biçiminde yazmak doğrudur.

Kriter puanlarınız doğruluk-belirsizlik-yanlışlık üçlüsüyle verilmişse ve sonucu "en iyiye göre yüzde" biçiminde raporlamak istiyorsanız bu uzantı yerindedir. Kriterlerin bir kısmı diğerlerine göre daha bağımsız ya da daha çelişkili bir bilgi kaynağıysa bu, tercihi güçlendirir. Sadece T-I-F üçlüsü yeterliyse ve kriterler arasında böyle bir baskınlık-çelişki ilişkisi yoksa nötrosofik COPRAS (n-copras) zaten yeterlidir; plitojenik biçim bir varsayım daha ekler ve bu varsayım gerekçesiz verilirse yalancı bir ayrım yaratır.

Ölçülmüş bir kriteri T-I-F üçlüsüne çevirmek belirsizlik üretmektir, modellemek değildir. Puan fonksiyonu negatif değer üretmediği için kesin COPRAS'ın negatif değer sınırlaması burada doğrudan geçerli değildir. Ama bu bir gevşeme değildir: T-I-F üçlüsünün kendisi hâlâ [0,1] aralığında geçerli olmalıdır.

Değer uzayını ihlal etmek. Her hücre geçerli bir T, I, F üçlüsü olmalı ve her kriterin bir çelişki derecesi ilan edilmiş olmalıdır.

Çelişki derecesini gerekçesiz atamak. Ağırlıklar C1'den C2'ye kaydırıldığında (0,40→0,10, 0,35→0,65) A3, A2'yi geçmektedir; aynı yönde bir kayma çelişki derecesiyle de üretilebilir. Derece, kriterin baskın kritere göre bağımsızlığına dair bir gerekçeye dayanmalıdır, sıralamayı istenen yöne çekmek için seçilmemelidir.

Maliyet kriterini fayda toplamına dahil etmek. Bu ailede kesin COPRAS'taki gibi fayda ve maliyet ayrı toplanır; bir maliyet kriterini yanlışlıkla fayda tarafına yazmak, yüksek maliyetli seçeneği ödüllendirir.

Fayda derecesini mutlak bir kalite yüzdesi gibi okumak. Kesin COPRAS'taki bu hata burada da geçerlidir; 100 değeri yalnız bu kümenin en iyisi olduğu anlamına gelir.

Temel ilke şudur:

Plitojenik COPRAS sonucu, T-I-F puanlarının fayda-maliyet dengesinin bu kümedeki en iyiye göre bir özetidir; bu özet hem ağırlıklara hem kriterler arası çelişki derecesi varsayımına duyarlıdır.