Plitojenik EDAS

Dört şey değişir; karar mantığı değişmez.

Hücreler. Kesin EDAS'ta her hücre tek sayıdır. Burada her hücre üç sayıdır: doğruluk (T), belirsizlik (I), yanlışlık (F). Plitojenik veri türü kartındaki alt seçenek fikri bu ailede kritere taşınır: kriterlerden biri baskın kabul edilir, çelişki derecesi sıfırdır. Öbür kriterlerin bu baskın kritere ne kadar zıt olduğu bir çelişki derecesiyle verilir. Bu derece kriter başınadır, seçenekten seçeneğe değişmez.

Ölçek eşitleme ve puanlama. Kesin EDAS'ta ortalama doğrudan sayılar üzerinden alınır. Burada önce maliyet kriterinde üçlü tersine çevrilir, sonra her hücre kendi kriterinin çelişki derecesiyle ayarlanır. Ardından her ayarlanmış üçlü tek bir puana indirilir: puan, doğruluk artı belirsizliğin iki katı ve yanlışlık eksi olacak biçimde kurulur ve ikiye bölünür. Bu puan fonksiyonu nötrosofik kartlardaki skor fonksiyonuyla aynıdır. EDAS'ın kendine özgü adımı olan "kümenin ortalaması" bu tek sayıya indirgenmiş puanlar üzerinden hesaplanır.

Sapma ve ağırlıklı toplamlar. Her seçeneğin puanı, kriterin ortalama puanının üstünde mi altında mı kaldığına göre iki ayrı sapma verir. Biri ortalamanın lehte tarafında kalan kısımdır (pozitif sapma), öbürü aleyhte tarafında kalan kısımdır (negatif sapma). Bunlar kriter ağırlıklarıyla çarpılıp toplanır ve her seçenek için bir lehte toplam, bir aleyhte toplam elde edilir. Bu adım kesin EDAS'la birebir aynıdır; tek fark, sapmanın T-I-F'den türeyen tek bir puan üzerinden ölçülmesidir.

Sonuç ve durulaştırma. Lehte ve aleyhte toplamlar kendi aralarındaki en büyüğe bölünüp normalize edilir, ikisinin ortalaması alınarak tek bir değerlendirme puanı kurulur. Belirsizlik (I) ve yanlışlık (F) ayrı bir adımda durulaştırılmaz; puan fonksiyonunun içinde erir, EDAS'ın geri kalan adımları kesin sayılarla ilerler.

DecisionMind bu ailede maliyet tümleyenini, çelişki ayarlamasını ve puan fonksiyonunu sabit tutar. Kriter ağırlıkları ve çelişki dereceleri dışarıdan ve ayrı ayrı alınır.

Çıktı kesin EDAS'taki gibi bir değerlendirme puanı ve sıradır; okunması da aynıdır: yüzde değildir, başka bir analizle karşılaştırılmaz, kümeye eklenen ya da çıkarılan bir seçenek ortalamayı ve dolayısıyla tüm puanları değiştirir.

Fark şurada: kriterlerin ortalaması artık T-I-F'den türeyen bir puanın ortalamasıdır ve bu puanın kendisi kriterin çelişki derecesine göre önceden ayarlanmıştır. Aşağıdaki öğretici örnekte A2 açık farkla öndedir (1,0000); A3 (0,1883) ile A1 (0,0702) arasındaki fark da belirgindir ama ağırlıklar C2'ye kaydırıldığında bu iki seçenek arasındaki mesafe daralır ve hatta A3, A2'yi geçebilir.

Bu nedenle:

"Plitojenik EDAS bu seçeneği kümenin ortalamasına göre en iyi bulduğu için seçildi"

yerine:

"Kümenin ortalamasına göre en avantajlı konumda olan seçenek budur; bu konum, kriter ağırlıklarına ve kriterler arası çelişki derecesi varsayımına duyarlıdır"

biçiminde yazmak doğrudur.

Kriter puanlarınız doğruluk-belirsizlik-yanlışlık üçlüsüyle verilmişse ve "kümenin ortalamasına göre konum" ölçütü kararınıza uyuyorsa bu uzantı yerindedir. Kriterlerin bir kısmı diğerlerine göre daha bağımsız ya da daha çelişkili bir bilgi kaynağıysa bu, tercihi güçlendirir. Sadece T-I-F üçlüsü yeterliyse ve kriterler arasında böyle bir baskınlık-çelişki ilişkisi yoksa nötrosofik EDAS (n-edas) zaten yeterlidir; plitojenik biçim bir varsayım daha ekler ve bu varsayım gerekçesiz verilirse yalancı bir ayrım yaratır.

Ölçülmüş bir kriteri T-I-F üçlüsüne çevirmek belirsizlik üretmektir, modellemek değildir. Bir kriterde tüm seçenekler ortalamaya çok yakınsa o kriterin ayırt ediciliği bu ailede de düşer; bu bir hata değil, yöntemin doğal sonucudur.

Değer uzayını ihlal etmek. Her hücre geçerli bir T, I, F üçlüsü olmalı ve her kriterin bir çelişki derecesi ilan edilmiş olmalıdır.

Çelişki derecesini gerekçesiz atamak. Ağırlıklar C1'den C2'ye kaydırıldığında (0,40→0,10, 0,35→0,65) A3, A2'yi geçmektedir; aynı türden bir kayma çelişki derecesiyle de üretilebilir. Çelişki derecesi "sıralamayı istenen yöne çekmek" için değil, kriterin baskın kritere göre ne kadar bağımsız bilgi taşıdığına dair bir gerekçeyle belirlenmelidir.

Puan fonksiyonunu değiştirmek. Doğruluk artı, belirsizlik ve yanlışlık eksi ağırlıklı puan sabittir; farklı bir durulaştırma formülüyle karşılaştırma yapmak yöntemler arası değil tanım arası bir farktır.

Ortalamaya yakınlığı "kriter önemsiz" diye yorumlamak. Kesin EDAS'taki bu hata burada da geçerlidir; bir kriterde puanların ortalamaya yakın çıkması, o kriterin gerçekte önemsiz olduğu anlamına gelmez.

Temel ilke şudur:

Plitojenik EDAS sonucu, T-I-F puanlarının kümenin kendi ortalamasına göre konumunun bir özetidir; bu konum hem ağırlıklara hem kriterler arası çelişki derecesi varsayımına duyarlıdır ve rapor ikisini de göstermelidir.