Plitojenik TODIM

Üç şey değişir; referans kriter mekanizması ve kayıptan kaçınmanın kayıpları büyütmesi değişmez.

Hücreler. Kesin TODIM'de her hücre tek sayıdır. Burada her hücre doğruluk (T), belirsizlik (I), yanlışlık (F) üçlüsüdür. Plitojenik veri türü kartındaki gibi DecisionMind kriterlerin kendisini bir bütünün parçaları olarak ele alır: bir kriter baskın kabul edilir ve çelişki derecesi sıfırdır, öbür kriterlerin baskın kritere ne kadar zıt olduğu 0 ile 1 arasında bir çelişki derecesiyle verilir. Bu derece kriter başınadır, seçenekten seçeneğe değişmez. Kriter ağırlıkları dışarıdan, kesin sayı olarak gelir.

Çelişki ayarlaması ve referans kriter. Maliyet kriterinde önce üçlü tümlenir: (T, I, F) yerine (F, I, T) yazılır. Sonra her hücre kendi kriterinin çelişki derecesiyle ayarlanır: doğruluk baskın kritere doğru büyütülür, belirsizlik ve yanlışlık aynı oranda küçülür. Bu iki işlemden sonra kesin TODIM'in referans kriter adımı aynen çalışır: en ağır kriter referans seçilir, diğer kriterlerin ağırlığı bu referansa oranlanır.

Uzaklık ve kazanç-kayıp. Kesin TODIM'de kazanç-kayıp karşılaştırması tek bir sayı üzerinden yapılır. Burada önce her hücrenin bir skoru hesaplanır, bu skor hangi seçeneğin "kazandığını" belirler. Büyüklük ise skor farkı değil, çelişki-ayarlı T-I-F üçlüleri arasındaki bir uzaklıktır (üç bileşenin farkının kareleri toplamının köküne dayanır). Kazanan tarafta pozitif, kaybeden tarafta kayıptan kaçınma katsayısı θ ile büyütülmüş negatif katkı toplanır; bu, kesin TODIM'in üçüncü adımıyla aynı mantıktır.

Çelişki derecesinin buradaki etkisi P-COCOSO'dakinden farklıdır. DecisionMind'ın Plitojenik CoCoSo uzantısında çelişki derecesinin sütun bazlı bir ölçeklemeden sonra sonuca hiç yansımadığı kanıtlanmıştır. P-TODIM'de böyle bir sütun ölçeklemesi yoktur; çelişki derecesi ikili uzaklığın büyüklüğünü doğrudan değiştirir ve bu değişiklik seçenekler arası karşılaştırmaya taşınır. Bu kart hazırlanırken kernel doğrudan çalıştırılmış ve çelişki derecesi değiştirildiğinde küresel değerlerin, hatta bazı durumlarda seçenekler arası sıranın, değiştiği doğrulanmıştır (bkz. onay notları).

Sonuç. Küresel değer yine 0 ile 1 arasında normalize edilmiş bir sayıdır; en düşük toplam üstünlük 0, en yüksek 1 alır.

DecisionMind bu ailede maliyet tümlemesinin çelişki ayarlamasından önce yapılmasını sabit tutar. Ağırlıklar dışarıdan gelir; yöntem ağırlık üretmez.

Küresel değer kesin TODIM'deki gibi yalnız bu seçenek kümesi içinde bir sıralamadır; θ'nın seçimi de sonucu etkiler.

Fark şurada: bu değer, hem θ'nın hem de her kriterin çelişki derecesinin birlikte etkisini taşır. Çelişki derecesi burada P-COCOSO'daki gibi etkisiz bir süs değildir; bir kriterin çelişki derecesi yükseltilirse o kriterdeki farkların küresel değere katkısı da değişir.

Bu nedenle:

"Çelişki derecesi de girildi ama asıl belirleyici ağırlıklar ve θ'dır"

yerine:

"Çelişki derecesi burada ölçülebilir bir etkiye sahiptir; hangi kriterin çelişki derecesinin ne olduğu, ağırlık ve θ kadar raporda belirtilmelidir"

biçiminde yazmak doğrudur.

Kriter puanlarınız doğruluk-belirsizlik-yanlışlık üçlüsüyle verilmişse ve kriterlerin bir kısmı diğerlerine göre daha bağımsız ya da daha çelişkili bir bilgi kaynağıysa bu uzantı kullanılır. Karar vericinin kayıplara kazançlardan daha duyarlı davrandığı varsayımı kararın doğasına uyuyorsa da aynı şekilde uygundur.

Ölçülmüş bir kriteri "daha bütüncül görünsün" diye T-I-F üçlüsüne açmak belirsizlik modellemek değil belirsizlik üretmektir. Tablo tek veri türünde olmalıdır. Kesin TODIM'in çıkış koşulu burada da geçerlidir: bir kriterde taviz kabul edilmiyorsa bu uzantı da telafi edicidir ve eşik altını elemez. Kayıptan kaçınma varsayımı kararın doğasına uymuyorsa Plitojenik TOPSIS gibi simetrik telafi eden bir yöntem daha sadedir.

Çelişki derecesini önemsiz sanmak. P-COCOSO'daki bilinen bulgunun aksine, bu uzantıda çelişki derecesi sonucu gerçekten değiştirir. "Nasılsa etkisi yok" diye rastgele girilmesi hatalıdır.

Baskın kriteri rastgele seçmek. Çelişki derecesinin sonuca gerçek etkisi olduğu için, hangi kriterin baskın (çelişkisi sıfır) sayılacağı ve diğerlerinin çelişki derecelerinin nasıl belirlendiği raporda gerekçelendirilmelidir.

Maliyet tümlemesini atlamak. Maliyet kriterinde (T,I,F) yerine (F,I,T) yazılmadan hesap yapılırsa en yüksek maliyetli seçenek ideale yaklaştırılmış gibi görünür.

θ'yı hiç raporlamadan varsayılan değerde bırakmak. Kesin TODIM'deki gibi θ'nın hangi değerle kullanıldığı ve sonucun buna duyarlılığı raporda görünmelidir.

Temel ilke şudur:

Plitojenik TODIM'de çelişki derecesi, P-COCOSO'nun aksine, sonucu ölçülebilir biçimde değiştiren gerçek bir girdidir; bu yüzden hem çelişki dereceleri hem θ hem ağırlıklar birlikte raporlanmalıdır.