Uzantı kartı · Pisagor bulanık
Pisagor bulanık MABAC
Bu, MABAC'ın kriter puanlarının bir yargıya destek ve ret derecesi olarak verildiği ve bu iki derecenin toplamının 1'i aşabildiği durumlar için biçimidir. Sınır yaklaşım alanını bu iki dereceden türetilen bir skor üzerinden kurar, sonucu yine tek bir puanla sıralar.
Temel yöntem
MABAC →
Felsefe, işleyiş, güçlü ve zayıf yanlar temel yöntem kartında; bu kart yalnız farkı anlatır.
Veri türü (aile)
Pisagor bulanık (Pythagorean) →
Bu veri türü nedir, ne zaman kullanılır, hücreye nasıl yazılır: ailenin ayrıntılı anlatımı burada.
Temel Yöntemden Ne Değişir?
Dört şey değişir; sınır yaklaşım alanı mantığı değişmez.
Hücreler. Kesin MABAC'ta her hücre tek sayıdır. Burada her hücre iki dereceden oluşur: destek (μ) ve ret (ν). Tek kısıt, iki derecenin karelerinin toplamının 1'i aşmamasıdır. Kararsızlık burada uzmandan alınmaz; μ ve ν'den türetilir. Ağırlıklar DecisionMind'da kesin sayı olarak dışarıdan gelir; bu ailede grup kararı birleştirmesi çalışmaz, kullanıcı tek bir önceden birleştirilmiş matris girer.
Ölçek eşitleme. Kesin MABAC her sütunu kendi en küçük ve en büyük değerine göre 0-1 arasına yerleştirir. Pisagor bulanıkta ayrı bir min-maks adımı yoktur. Maliyet kriterlerinde μ ve ν yalnız yer değiştirir; destek ret olur, ret destek olur. Hücreler zaten aynı 0-1 ölçeğinde olduğundan sütunlar baştan karşılaştırılabilir.
Ağırlıklama ve sınır yaklaşım alanı. Her hücre kriterin ağırlığıyla Pisagor bulanık cebrin kendi üstel kuralıyla ölçeklenir: destek büyütücü, ret küçültücü bir kurala göre değişir. Her hücrenin skoru (μ² − ν²) alınır ve sınır yaklaşım alanı, kesin MABAC'taki geometrik ortalamanın yerine, bu skorların aritmetik ortalaması olarak kurulur. Sınır burada da ne en iyiyi ne en kötüyü temsil eder; seçenek kümesinin o kriterdeki tipik skorunu gösterir.
Uzaklık ve toplam puan. Her seçeneğin skoru sınırın skorundan çıkarılır; kesin MABAC'taki gibi düz bir çıkarmadır, ama iki dereceli hücre yerine önce tek bir skora indirgenmiş değerler üzerinde çalışır. Bu farklar kriterler boyunca toplanır ve toplam puana göre büyükten küçüğe sıralama yapılır.
DecisionMind bu klasik biçimde Pisagor bulanık ölçeklemeyi ve μ²−ν² skor fonksiyonunu sabit tutar. Ağırlıklar dışarıdan ve kesin sayı olarak alınır.
Çıktı Nasıl Yorumlanır?
Toplam puan kesin MABAC'taki gibi okunur: pozitif puan sınırın üzerinde, negatif puan altında demektir ve bu yalnız bu seçenek kümesi için geçerlidir. Fark şurada: bu puanın altında iki dereceli bir destek-ret çifti vardır ve puan yalnız bu çiftin skorunu taşır, çiftin kendisini göstermez. İki seçenek aynı skora farklı destek-ret çiftleriyle ulaşabilir; biri yüksek destek ve orta ret ile, diğeri orta destek ve düşük ret ile aynı sınır farkına gelebilir.
Bu nedenle:
"Pisagor bulanık MABAC'a göre bu seçenek en güvenilir olandır"
yerine:
"Bu seçenek verilen ağırlıklarla sınır yaklaşım alanının en üzerindedir; bu konum destek ve ret derecelerinin birlikte oluşturduğu skora dayanır, yalnız yüksek desteğe değil"
biçiminde yazmak doğrudur.
Ne Zaman Temel Yöntem Yerine Bu?
Uzman çiftlerinin destek ve ret derecesi toplamı 1'i aşıyor, ama kareleri toplamı 1'i aşmıyorsa bu uzantı kullanılır. Bu durum, uzmanın "büyük ölçüde katılıyorum ama ciddi çekincem de var" dediği, hem güçlü destek hem belirgin ret bildirdiği durumlarda ortaya çıkar. Toplam zaten 1'i aşmıyorsa sezgisel bulanık MABAC yeterlidir; Pisagor bulanığa geçmek gerekli değildir.
Kesin MABAC'ın çıkış koşulu burada da geçerlidir: bir kriterde taviz kabul edilmiyorsa bu uzantı da tam telafi edicidir ve eşik altını elemez. Ölçülmüş bir kriter (fiyat, süre) doğrudan destek-ret çiftine açılmaz; Pisagor bulanık yapı bir yargının derecesi içindir, bir büyüklüğün kendisi değildir.
Bu Uzantıya Özgü Hatalar
Kısıt ihlali. μ² + ν² toplamı 1'i aşan bir çift geçersizdir. Bu, sezgisel bulanık yapının μ + ν ≤ 1 kısıtından farklıdır; ikisi karıştırılmamalıdır.
Kararsızlığı sonradan hesaplayıp μ ya da ν'ye eklemek. Kararsızlık bu ailede türetilen bir paydır, iki dereceden birine karıştırılan bir bileşen değildir. μ ve ν doğrudan uzmandan alınır.
ν'yü 1 − μ olarak hesaplamak. Bu durumda toplam her zaman tam 1 olur, Pisagor kısıtın sağladığı ek alan hiç kullanılmaz ve yapı fiilen kesin veriye indirgenir.
"Daha gelişmiş" yanılgısı. Pisagor bulanık MABAC, sezgisel bulanık MABAC'tan daha "doğru" bir sıralama üretmez; yalnız uzman çiftleri sezgisel kısıta sığmıyorsa gerekli olan biçimdir.
Temel ilke şudur:
Pisagor bulanık MABAC'ta destek ve ret dereceleri kareleri toplamıyla sınırlıdır; sınır yaklaşım alanı ve uzaklık bu iki dereceden türetilen tek bir skor üzerinden kurulur, skor tek başına destek-ret çiftinin kendisini göstermez.
Vakalar
Birinci vaka DecisionMind'ın doğrulama örneğidir. Yayınlanmış bir makaleden sayfa numarasıyla aktarılmamıştır; formüllerin elle izlenebilmesi için kurulmuş, 3×3'lük sentetik bir Pisagor bulanık tablodur ve manifestte bu şekilde damgalanmıştır. İkinci vaka öğretici bir kurgudur.
1. Öğretici örnek (DecisionMind'ın doğrulama örneği): Üç yazılım lisansı teklifinin karşılaştırılması
Bir kurumsal BT departmanı üç yazılım lisansı teklifini karşılaştırıyor. Üç ölçüt vardır: ihtiyaca uygunluk ve kullanım kolaylığı ("çoğu iyi"), yıllık ücret ("azı iyi"). Değerlendirme ekibi her teklif için bu ölçütlere ne kadar destek verdiğini ve ne kadar çekince duyduğunu Pisagor bulanık çift olarak bildirmiştir.
| Teklif | İhtiyaca uygunluk | Kullanım kolaylığı | Yıllık ücret |
|---|---|---|---|
| Lisans A | (0,70; 0,40) | (0,50; 0,50) | (0,60; 0,50) |
| Lisans B | (0,80; 0,30) | (0,60; 0,40) | (0,40; 0,60) |
| Lisans C | (0,60; 0,50) | (0,70; 0,40) | (0,50; 0,50) |
| Yön | çoğu iyi | çoğu iyi | azı iyi |
| Ağırlık | 0,40 | 0,35 | 0,25 |
Yöntem her hücreyi kriterin ağırlığıyla Pisagor bulanık kuralla ölçekler, μ²−ν² skorunu alır, her ölçüt için bu skorların ortalamasından sınır yaklaşım alanını kurar ve her teklifin bu sınıra farkını toplar.
| Teklif | Toplam puan | Sıra |
|---|---|---|
| Lisans B | 0,3081 | 1 |
| Lisans C | -0,1020 | 2 |
| Lisans A | -0,2061 | 3 |
Sonuç şöyle okunur. Lisans B, en ağır ölçüt olan ihtiyaca uygunlukta (0,80; 0,30) en yüksek destek ve en düşük ret çiftine sahiptir; yıllık ücretteki daha yüksek maliyeti bu üstünlüğü dengeleyemez. Lisans A hiçbir ölçütte en iyi olmadığı için son sıradadır.
Ekibin bir tereddüdü var: ağırlık neredeyse tamamen kullanım kolaylığına kaydırılıp 0,05/0,90/0,05 olarak verilseydi ne olurdu? DecisionMind'ın motoru bağımsız olarak yeniden koşturulduğunda Lisans C 0,1093 ile birinciye çıkar, Lisans B 0,0882 ile ikinciye düşer; Lisans A yine son sıradadır. İki teklif arasındaki sıra, ihtiyaca uygunluk ile kullanım kolaylığının göreli ağırlığına bağlıdır.
Raporda: "Verilen ağırlıklarla (0,40/0,35/0,25) Lisans B sınır yaklaşım alanına göre en güçlü konumdadır (0,3081). Ağırlık neredeyse tamamen kullanım kolaylığına kaydırılırsa Lisans C öne geçmektedir; bu iki teklif arasındaki tercih ağırlık dağılımına duyarlı kabul edilmelidir."
Kaynak: DecisionMind'ın PF-MABAC doğrulama örneği. Pisagor bulanık MABAC için sayfa numarasıyla izlenebilir, tek bir kurucu uygulama makalesi bulunmamıştır; literatürde bu isimle anılan çalışmalar (örneğin Choquet integrali ya da kaba sayı ile genişletilmiş biçimler) DecisionMind'ın burada uyguladığı düz beş adımlı MABAC iskeletinden farklı bir algoritma taşır. Bu nedenle kart başlığında yazar-yıl kullanılmamıştır; sayılar Pisagor bulanık operatörlerin (Yager, 2014) MABAC adımlarına (Pamučar ve Ćirović, 2015) doğrudan uygulanmasıyla, bu kartın yazarınca DecisionMind motoruyla bağımsız olarak hesaplanmıştır.
2. Balıkçılık: Bir kooperatifin soğuk zincir nakliye firması seçimi
Bir balıkçılık kooperatifi, av ürünlerinin soğuk zincirle taşınması için üç nakliye firması arasından seçim yapacaktır. Üç ölçüt vardır: sıcaklık kontrolü güvenilirliği, teslim süresi tutarlılığı (ikisi de "çoğu iyi") ve taşıma ücreti ("azı iyi"). Kooperatif üyeleri geçmiş sezonlardaki deneyimlerine dayanarak her firmaya ne kadar güvendiklerini ve ne kadar çekince duyduklarını Pisagor bulanık çift olarak bildirmiştir.
Yöntem üç firmayı ölçekler, her ölçüt için sınır yaklaşım alanını kurar ve her firmanın bu sınıra farkını toplar. Diyelim ki sıcaklık kontrolünde en yüksek destek çiftine sahip firma aynı zamanda en yüksek ücrete sahiptir; sıcaklık kontrolünün ağırlığı ücretten yüksek olduğu için yine de birinci çıkar.
Kooperatifin tereddüdü şudur: sezon ortasında av hacmi artarsa ücret farkı toplam maliyette büyür ve ağırlıkların yeniden gözden geçirilmesi gerekebilir. Kooperatif, mevcut sıralamanın hangi ağırlık dengesine dayandığını üyelerine açıkça bildirmelidir.
Raporda: "Mevcut ağırlıklarla sıcaklık kontrolü güvenilirliği en yüksek firma sınır yaklaşım alanına göre en güçlü konumdadır. Bu firmanın ücreti diğerlerinden yüksektir; av hacmi arttığında ağırlıkların yeniden değerlendirilmesi önerilir."
3. Yapılmaması Gereken
Öğretici örnekte Lisans A'nın kullanım kolaylığı çiftini (0,50; 0,50) kısıt kontrolü yapmadan (0,80; 0,70) gibi bir değere değiştirmek: kareler toplamı 0,64+0,49=1,13 olur ve kısıtı aşar. İkinci yanlış, yıllık ücret ölçütünü "çoğu iyi" işaretlemektir; bu ölçütte az olan iyidir ve yer değiştirme normalizasyondan önce doğru yönde yapılmalıdır. Üçüncü yanlış, Lisans B'nin 0,3081 puanını "yüzde yüz uygun teklif" diye okumaktır; bu puan yalnız bu üç teklif arasındaki göreli konumu gösterir.
Kaynaklar
Adımların formülleri, ara tabloları ve atıf biçimleri için DecisionMind yöntem sayfası: decisionmind.app/library/pf-mabac
Yager, R. R. (2014). Pythagorean membership grades in multicriteria decision making. IEEE Transactions on Fuzzy Systems, 22(4), 958–965. DOI: 10.1109/TFUZZ.2013.2278989
Zhang, X., & Xu, Z. (2014). Extension of TOPSIS to multiple criteria decision making with Pythagorean fuzzy sets. International Journal of Intelligent Systems, 29(12), 1061–1078. DOI: 10.1002/int.21676
Pamučar, D., & Ćirović, G. (2015). The selection of transport and handling resources in logistics centers using Multi-Attributive Border Approximation area Comparison (MABAC). Expert Systems with Applications, 42(6), 3016–3028. DOI: 10.1016/j.eswa.2014.11.057