Uzantı kartı · Resim bulanık
Resim bulanık SAW
SAW'ın, kriter puanlarının bir kurulun ya da anketin evet-çekimser-hayır oy dağılımından geldiği durumlar için biçimidir. Bu üçlü hesap boyunca taşınır, tek bir ağırlıklı puana yalnız son adımda iner.
Temel yöntem
SAW →
Felsefe, işleyiş, güçlü ve zayıf yanlar temel yöntem kartında; bu kart yalnız farkı anlatır.
Veri türü (aile)
Resim bulanık (Picture) →
Bu veri türü nedir, ne zaman kullanılır, hücreye nasıl yazılır: ailenin ayrıntılı anlatımı burada.
Temel Yöntemden Ne Değişir?
Hücreler. Kesin SAW'da her hücrede tek bir sayı vardır. Burada her hücrede üç derece vardır: destek (evet, μ), çekimser (η) ve red (hayır, ν); toplamları 1'i geçemez. Bu üçlü bir kurulun ya da anketin aynı yargı üzerindeki oy dağılımından gelir. Kriter ağırlıkları dışarıdan, kesin sayı olarak alınır.
Ölçek eşitleme. Kesin SAW önce her sütunu kendi büyüklüğüne böler. Bu ailede sütun bazlı bir bölme yoktur; resim bulanık üçlüler zaten 0 ile 1 arasında ve aynı yapıdadır. Bunun yerine maliyet ölçütünde destek ile red yer değiştirir, çekimser derecesi olduğu gibi kalır: (μ, η, ν) → (ν, η, μ).
Ağırlıklı toplam ve durulaştırma. Kesin SAW her sütunu ağırlıklandırıp doğrudan toplar. Burada "çoğu iyi" hâline getirilmiş bütün kriterler tek bir işlemde, resim bulanık ağırlıklı bir birleştirmeyle (PFWA), doğrudan tek bir toplu üçlüye indirilir: μ_i = 1−∏(1−μ_ij)^{w_j}, η_i = ∏η_ij^{w_j}, ν_i = ∏ν_ij^{w_j}. Ağırlıklar bu birleştirmenin içinde üstel olarak kullanılır; kesin SAW'daki gibi ayrı bir sütun normalizasyonu yoktur. Yalnız bu son adımda toplu üçlü, Garg'ın (2017) skor fonksiyonuyla (s = μ − η − ν) tek sayıya iner; eşitlik durumunda doğruluk ölçüsü H = μ + η + ν daha düşük olan öne alınır.
DecisionMind klasik Resim bulanık SAW'da PFWA birleştirmesini, Garg skor fonksiyonunu (μ−η−ν) ve H tabanlı eşitlik kuralını sabit tutar. Ağırlıklar dışarıdan ve kesin sayı olarak alınır; yöntem ağırlık üretmez.
Çıktı Nasıl Yorumlanır?
Skor kesin SAW'daki toplam puan gibi okunur; yalnız bu seçenek kümesini sıralar, yüzde ya da olasılık değildir.
Fark şudur. Skor, μ, η ve ν'nün üçünü birden çıkararak −1 ile 1 arasında bir değer verir; çekimser payı (η) skoru negatife çeken bir bileşendir, destek kadar belirgin görünmez. İki seçeneğin aynı skoru, biri düşük ret biri yüksek çekimserlikten gelebilir.
Bu nedenle:
"Resim bulanık SAW skoru en yüksek çıktığı için bu seçenek kesin olarak en iyisidir"
yerine:
"Bu skor, oy dağılımının ağırlıklı birleşiminden çıkan destek eksi çekimser eksi red farkıdır; hangi seçeneğin çekimser payının daha büyük olduğu, yani kararın ne kadar 'açık' kaldığı ayrıca gösterilmelidir"
biçiminde yazmak doğrudur.
Ne Zaman Temel Yöntem Yerine Bu?
Kriter değerlendirmeleri bir kurulun, anketin ya da panelin aynı yargı üzerindeki evet, çekimser, hayır oy dağılımından geliyorsa bu uzantı kullanılır; bunun için üç payın ayrı ayrı sayılabiliyor olması gerekir. Tek bir destek yüzdesinden diğer iki dereceyi uydurmak bu uzantının tek katkısını siler; ayrıntı resim bulanık veri türü kartındadır. Ölçülmüş bir kriteri (fiyat ya da süre gibi) resim bulanık üçlüye açmak gerekmez. Çıkış koşulu kesin SAW ile aynıdır: bir kriterde taviz kabul edilmiyorsa bu uzantı da telafi edicidir ve eşik altını elemez.
Bu Uzantıya Özgü Hatalar
Değer alanı ihlali. Her hücrede μ+η+ν toplamı 1'i aşmamalıdır; bu, birleştirmeden önce kontrol edilmelidir.
Tek bir orandan üçlü uydurmak. "Yüzde 60 destek var, o hâlde yüzde 40 karşı" demek çekimser payını sıfırlar; her derece ayrı sayılmalıdır.
Skoru μ−ν gibi hesaplayıp η'yı atlamak. Bu motorda skor üç dereceyi birden kullanır (μ−η−ν); çekimser payını dışarıda bırakmak farklı, hatalı bir sıra üretebilir.
Önce durulaştırıp sonra kesin SAW koşturmak. Her hücrenin destek oranını tek başına alıp kesin yöntemi uygulamak bu uzantı değildir; çekimser ve karşı oy bilgisi ilk adımda silinir.
Temel ilke şudur:
Resim bulanık SAW, bir kurulun ya da anketin oy dağılımındaki çekimser payını toplu üçlü kurulana kadar taşımak içindir. Dereceyi uyduran ya da girdiyi baştan kesinleştiren her uygulama bu katkıyı yok eder.
Vakalar
Birinci vaka DecisionMind'ın doğrulama örneğidir; manifestteki sentetik 3×3 tablo, Garg'ın (2017) PF-MCDM örüntüsüne (maliyet tamamlama, PFWA birleştirme, skor) sadık biçimde ama basitleştirilmiş sayılarla kurulmuştur, literatür sayfası taşımaz. İkinci vaka öğretici kurgudur.
1. Öğretici örnek (DecisionMind'ın doğrulama örneği): Yeni ürün konsepti seçimi
Bir şirket kurulu üç yeni ürün konseptinden birini geliştirmeye karar verecektir. Üç ölçüt vardır: pazar potansiyeli (çoğu iyi), teknik uygulanabilirlik (çoğu iyi), geliştirme maliyeti (azı iyi). Kurul üyeleri her konsept-ölçüt çifti için evet, çekimser, hayır oylarını ayrı ayrı vermiştir.
| Konsept | Pazar potansiyeli | Teknik uygulanabilirlik | Geliştirme maliyeti (azı iyi) |
|---|---|---|---|
| Ü1 | (0,40; 0,30; 0,20) | (0,50; 0,20; 0,20) | (0,20; 0,30; 0,40) |
| Ü2 | (0,60; 0,20; 0,10) | (0,30; 0,30; 0,30) | (0,40; 0,20; 0,30) |
| Ü3 | (0,50; 0,20; 0,20) | (0,40; 0,20; 0,30) | (0,30; 0,20; 0,40) |
| Ağırlık | 0,50 | 0,30 | 0,20 |
Yöntem geliştirme maliyetinde destek ile reddi yer değiştirir, üç ölçütün üçlülerini PFWA ile birleştirir ve skoru (μ−η−ν) hesaplar.
| Konsept | Skor | Sıra |
|---|---|---|
| Ü2 | 0,0615 | 1 |
| Ü3 | 0,0073 | 2 |
| Ü1 | −0,0337 | 3 |
Sonuç şöyle okunur. Ü2, en ağırlıklı ölçüt olan pazar potansiyelinde en yüksek destek (0,60) ve en düşük ret (0,10) oyuna sahiptir; bu üstünlük diğer ölçütlerdeki orta düzey performansını telafi eder. Ü1 pazar potansiyelinde en düşük destek oyuna sahip olduğu için son sırada kalır.
Kurulun tereddüdü şudur: pazar potansiyeli ağırlığı 0,50'den 0,20'ye indirilip geliştirme maliyetine 0,65 verilirse ne olur? Bağımsız Python hesaplamasıyla doğrulandığında, ağırlıklar (0,20; 0,15; 0,65) olarak yeniden dağıtıldığında Ü3'ün skoru −0,0551'e, Ü2'ninki −0,1288'e düşer; birincilik Ü3'e geçer, çünkü Ü3'ün geliştirme maliyetindeki düşük ret oyu artık en ağır ölçütü belirlemektedir.
Raporda: "Verilen ağırlıklarla (0,50; 0,30; 0,20) Ü2 en yüksek skora sahiptir (0,0615). Ağırlık geliştirme maliyetine belirgin biçimde kaydırıldığında (0,20; 0,15; 0,65) birincilik Ü3'e geçmektedir; bu nedenle hangi ölçütün kurul kararında öncelikli olduğu ayrıca gerekçelendirilmelidir."
Kaynak: DecisionMind'ın PIF-SAW doğrulama örneği; Garg'ın (2017) yayımladığı PF-MCDM örüntüsünün (Bölüm 4, Adım 1-5) formül zincirine sadık biçimde ama basitleştirilmiş, elle izlenebilir sayılarla kurulmuştur, makalenin kendi karar tablosu bu kartta kullanılmamıştır. Değer uzayı Cuong ve Kreinovich'in (2013) resim bulanık küme tanımına dayanır. Skorlar ve ağırlık takası senaryosu bu kartın yazarınca kernel doğrudan çalıştırılarak bağımsız olarak hesaplanmıştır.
2. Kargo: E-ticaret şirketinin son-mil dağıtım aracı seçimi
Bir e-ticaret şirketi, son-mil teslimat filosu için üç araç modelinden birini seçecektir. Üç ölçüt vardır: teslimat kapasitesi ve hızı (çoğu iyi), şehir içi manevra kabiliyeti (çoğu iyi), işletme ve yakıt gideri (azı iyi). Lojistik ve filo yönetimi ekipleri, her araç-ölçüt çifti için evet, çekimser, hayır oylarını ayrı ayrı bildirmiştir.
Yöntem işletme giderinde destek ile reddi yer değiştirir, üç ölçütün üçlülerini PFWA ile birleştirir ve skorlar. Diyelim ki en yüksek teslimat kapasitesine sahip araç aynı zamanda manevra kabiliyetinde de düşük ret oyuna sahip çıktı ve birinci sırada yer aldı.
Şirketin tereddüdü şudur: işletme giderindeki çekimser payı, yani filo yönetiminin bu konuda net bir görüş bildirmemiş üyeleri, skorun içinde erimiştir. Araç filoya eklenmeden önce bu belirsizliğin kaynağı (örneğin bakım maliyeti tahmini) netleştirilmelidir; yalnız skora bakmak bu belirsizliği gizler.
Raporda: "Teslimat kapasitesi ve manevra kabiliyeti nedeniyle bir araç öne çıkmaktadır; işletme giderine dair ekip içindeki çekimser oy payı yüksektir ve maliyet tahmini netleştirilmeden filo kararı kesinleştirilmemelidir."
3. Yapılmaması Gereken
Öğretici örnekte geliştirme maliyetini çoğu iyi işaretleseydik, en yüksek maliyetli konsept bu ölçütte tam destek alır ve Ü2'nin düşük maliyet avantajı tersine dönerdi. İkinci yanlış, Ü1'in pazar potansiyeli üçlüsünü (0,40; 0,30; 0,20) tek bir destek oranından ("%40 destek, o hâlde %60 karşı") uydurup çekimser payını yok saymaktır. Üçüncü yanlış, Ü2'nin 0,0615 skorunu "kurulun kesin tercihi" diye raporlamaktır; skor yalnız bu üç konsepti birbirine göre sıralar ve çekimser paylarını gizler.
Kaynaklar
Adımların formülleri, ara tabloları ve atıf biçimleri için DecisionMind yöntem sayfası: decisionmind.app/library/pif-saw
Fishburn, P. C. (1967). Additive utilities with incomplete product sets: Application to priorities and assignments. Operations Research, 15(3), 537–542. DOI: 10.1287/opre.15.3.537
Cuong, B. C., & Kreinovich, V. (2013). Picture fuzzy sets – A new concept for computational intelligence problems. 2013 Third World Congress on Information and Communication Technologies (WICT 2013), 1–6. DOI: 10.1109/WICT.2013.7113099
Cuong, B. C. (2014). Picture fuzzy sets. Journal of Computer Science and Cybernetics, 30(4), 409–420. DOI: 10.15625/1813-9663/30/4/5032
Garg, H. (2017). Some picture fuzzy aggregation operators and their applications to multicriteria decision-making. Arabian Journal for Science and Engineering, 42(12), 5275–5290. DOI: 10.1007/s13369-017-2625-9