Resim bulanık VIKOR (Fan, Han ve Wu, 2023)

Dört şey değişir. Karar mantığı aynı kalır.

Hücreler. Kesin VIKOR'da her hücrede tek bir sayı vardır. Burada her hücrede üç derece vardır: destek, çekimser, ret; toplamları 1'i geçemez. Bu üçlü, bir kurulun ya da panelin aynı yargı üzerindeki oy dağılımından gelir. Ağırlıklar dışarıdan, tek sayı olarak gelir. Uzlaşma katsayısı v de kesin VIKOR'daki gibi dışarıdan verilir ve varsayılan değeri yine 0,5'tir.

Ölçek eşitleme. Kesin VIKOR her kriterde en iyi ve en kötü değeri bulur, sonra her seçeneğin bu aralık içindeki yerini ölçer. Burada da benzer bir mantık işler, ama önce maliyet yönlü kriterler tamamlanır. Maliyet kriterindeki her hücre kendi tersiyle değiştirilir: destek ile ret yer değiştirir, çekimser aynı kalır. Böylece bütün kriterler aynı yönde, "yüksek destek iyi" biçiminde okunur. Sonra her kriter sütununda, iki sabit köşeye (tam destek noktası ve tam ret noktası) en yakın gerçek satır bulunur; bunlar sırasıyla o kriterin ideal ve anti-ideal noktası olur. Kesin VIKOR'daki gibi hayali bir uç değil, kümenin kendi içinden seçilmiş gerçek bir satırdır bu.

Grup faydası ve bireysel pişmanlık. Her seçeneğin her kriterdeki ideale uzaklığı, o kriterin ideal ile anti-ideal arasındaki uzaklığa bölünerek 0 ile 1 arasına getirilir. Bu oranlar ağırlıklarla çarpılıp toplanınca grup faydası (S) çıkar; en büyüğü alınınca bireysel pişmanlık (R) çıkar. Buraya kadarki mantık kesin VIKOR ile aynıdır; farklı olan yalnızca uzaklığın iki nokta arasında değil, üç dereceli üçlüler arasında ölçülmesidir.

Sonuç ve durulaştırma. Uzlaşma indeksi Q, S ve R'den kesin VIKOR'daki gibi kurulur ve iki koşulla (kabul edilebilir avantaj, kabul edilebilir istikrar) sınanır. Sonuç yine bir sıra ya da bir uzlaşma kümesidir. Belirsizlik durulaştırılmaz; ideal ve anti-ideal noktalar seçilirken ve uzaklıklar hesaplanırken üç derecenin tamamı kullanılır.

DecisionMind bu üyede ideal ve anti-ideal noktaların kümenin gerçek satırlarından seçilmesini sabit tutar; hayali bir köşe kurulmaz.

S, R ve Q üçlüsü kesin VIKOR'daki gibi okunur: S toplam uzaklığı, R en kötü kriterdeki uzaklığı, Q ikisinin dengesini anlatır. Asıl sonuç Q sırası değil, iki koşulun verdiği karardır; tek bir uzlaşma çözümü mü var, yoksa bir uzlaşma kümesi mi var, bu ayrım burada da geçerlidir.

Farklı olan şudur: ideal ve anti-ideal noktalar artık kümenin kendi satırlarından seçilir. Bu noktalar oy dağılımındaki çekimser payını da taşır. Bir seçenek bir kriterde en yüksek desteğe sahip olsa bile, o kriterdeki çekimser payı büyükse ideal noktanın kendisi de belirsizlik taşır ve bu belirsizlik S ve R'ye yansır.

Bu nedenle:

"VIKOR'a göre en iyi seçenek A1'dir"

yerine:

"Bu ağırlıklar ve bu oy dağılımıyla A1 tek uzlaşma çözümüdür; hem grup faydasında hem bireysel pişmanlıkta birincidir ve ikinci seçenekle arasındaki fark kabul eşiğinin üstündedir"

biçiminde yazmak doğrudur. Koşullardan biri sağlanmıyorsa uzlaşma kümesi olduğu gibi yazılır.

Kriter değerlendirmeleri bir kurulun ya da anketin evet, çekimser, hayır oy dağılımından geliyorsa ve birden fazla tarafın çıkarı çatışıyorsa bu uzantı kullanılır. VIKOR'un "en az itiraz alacak seçenek" felsefesi burada da geçerlidir; fark yalnız girdinin oy dağılımı biçiminde toplanmış olmasıdır. Resim bulanık veri türü kartının anlattığı gibi çekimser payı ayrıca sayılmalıdır; tek bir destek yüzdesinden uydurulmamalıdır.

Ölçülmüş bir kriteri resim bulanık üçlüye açmak gerekmez. DecisionMind tek veri türü ister; matriste bazı kriterler oya, bazıları ölçüme dayanıyorsa hepsi aynı türde yazılmalıdır. Küresel bulanık ve Pisagor bulanık veri türleri benzer üçlü ya da çift yapılar kullanır, ama kısıt biçimleri farklıdır; o kartlara bakılmalıdır.

Çıkış koşulu kesin VIKOR ile aynıdır. Bir kriterde hiç taviz kabul edilmiyorsa VIKOR (ve bu uzantısı) pişmanlığı sınırlar ama sıfırlamaz; kesin eleme gerekiyorsa üstünlük yöntemlerine bakılmalıdır.

Değer uzayı ihlali. Her hücrede destek, çekimser ve ret toplamı 1'i aşmamalıdır. Bu kontrol ideal ve anti-ideal noktalar seçilmeden önce yapılmalıdır.

Durulaştırma yöntemini gerekçesiz değiştirmek. Skor fonksiyonu olarak destek eksi ret kullanılması yerleşik bir tercihtir, ama başka fonksiyonlar da tanımlanabilir. Hangi fonksiyon seçilirse seçilsin, aynı analizin tüm adımlarında aynı fonksiyon kullanılmalıdır; adım ortasında değiştirmek sıralamayı bozar.

Maliyet kriterini tamamlamayı unutmak. Maliyet yönlü bir kriterde destek ve ret yer değiştirilmeden bırakılırsa, o kriterde yüksek desteğe sahip olan (yani pahalı olan) seçenek ideal sayılır ve sıra tersine döner.

Yalnız Q'su en küçük seçeneği raporlamak. VIKOR'un tanımlayıcı özelliği uzlaşma kümesidir, tek kazanan değildir. İki koşul kontrol edilmeden yalnız Q sırası verilirse yöntem yanlış uygulanmış olur.

Önce durulaştırıp sonra kesin VIKOR koşturmak. Üç dereceyi baştan tek bir sayıya indirip kesin yöntemi uygulamak bu uzantı değildir. Çekimser ve karşı oy bilgisi ilk adımda silinir.

Temel ilke şudur:

Resim bulanık VIKOR, bir kurulun ya da anketin oy dağılımındaki çekimser payını ideal ve anti-ideal noktalara kadar taşımak içindir. Dereceyi uyduran ya da girdiyi baştan kesinleştiren her uygulama yöntemin tek katkısını yok eder.

---