q-Rung ortopair TOPSIS (Pinar ve Boran, 2020)

Dört şey değişir. Karar mantığı aynı kalır.

Hücreler. Kesin TOPSIS'te her hücre tek sayıdır. Burada her hücre bir çifttir: destek derecesi μ ve ret derecesi ν. Bu iki derecenin q'nuncu kuvvetlerinin toplamı 1'i geçemez. q'yu kullanıcı seçmez; yöntem q = 3 ile çalışır ve bu değer DecisionMind'da sabittir. Ağırlıklar tek sayı olarak dışarıdan gelir; yöntem ağırlık üretmez.

Ölçek eşitleme. Kesin TOPSIS'te sütunlar karelerinin toplamının köküne bölünür. Burada böyle bir bölme yoktur. Maliyet kriterinde yöntem çifti tersine çevirir: destek ve ret dereceleri yer değiştirir. Böylece her kriter fayda yönünde okunur ve sonraki adımlar tek bir yönle ilerler.

Uzaklık. Ağırlıklama adımından sonra her kriterde en iyi çift ve en kötü çift belirlenir. Her seçeneğin bu iki çifte uzaklığı, destek, ret ve kararsızlık bileşenlerinin üçü birden hesaba katılarak ölçülür. Kesin TOPSIS'te tek sayıların düz çizgi uzaklığı vardı. Burada üç bileşenli bir uzaklık vardır ve kararsızlık payı da uzaklığa girer.

Sonuç ve durulaştırma. Yakınlık puanı aynı tanımı taşır: anti-ideale uzaklığın iki uzaklığın toplamına oranı. Sonuç 0 ile 1 arasında tek bir sayıdır. Yöntem belirsizliği baştan atmaz. Belirsizlik uzaklık hesabına kadar taşınır ve puan orada tek sayıya iner.

DecisionMind bu yöntemde standart q-ROF Öklid uzaklığını sabit tutar. Literatürde farklı bir uzaklık ölçüsü de önerilmiştir ve o ölçü farklı büyüklük, hatta farklı sıra verebilir. Ağırlıklar dışarıdan ve tek sayı olarak alınır.

Yakınlık puanı kesin TOPSIS'teki gibi okunur: yüzde değildir, başka bir analizle karşılaştırılmaz, seçenek kümesi değişince ideal nokta kayar ve sıra değişebilir. Fark şurada. Puanın altında artık bir de destek ile ret arasındaki gerilim vardır ve puan bu gerilimi gösterip göstermediğini söylemez.

İki seçeneğin puan farkı, girdi çiftlerinin ne kadar keskin olduğuna bağlıdır. Bir uzman aynı yargıya hem yüksek destek hem yüksek çekince verdiyse, bu ikilik hesaba girer ama raporda görünmez hale gelir. Bu yüzden rapor yalnız puanı değil, hangi kriterde destek ile ret arasındaki farkın küçük olduğunu da göstermelidir.

Bu nedenle:

"q-Rung TOPSIS belirsizliği modellediği için sonuç daha isabetlidir"

yerine:

"Uzmanın hem güçlü destek hem güçlü çekince verdiği kriterler ayrı ayrı işaretlenmiş, yakınlık puanı bu kriterlerin ağırlığına duyarlı çıkmıştır"

biçiminde yazmak doğrudur. Belirsizliği taşımak sonucu kesinleştirmez, sadece gizli kalmasını önler.

Uzman bir yargıya hem güçlü destek hem güçlü çekince veriyorsa ve bu çift sezgisel ile Pisagor sınırının ikisini de aşıyorsa bu uzantı kullanılır. Hangi çiftin hangi sınırı aştığını q-Rung veri türü kartındaki kısa karar kuralı gösterir. Çift zaten sezgisel ya da Pisagor sınırına sığıyorsa q'yu büyütmek gerekmez; büyük q ayırt ediciliği azaltır, doğruluğu artırmaz.

Ölçülmüş bir kriteri bu biçime çevirmek yanlıştır. DecisionMind'da tablo tek türde olmak zorundadır. Bir kısım kriter ölçülmüşse ve bir kısmı yargıya dayalıysa hepsi aynı veri türüne yazılır. Ölçülmüş kriter sabit bir çift olarak girilir ve bu çiftte belirsizlik yoktur. Temel TOPSIS'in çıkış koşulu burada da geçerlidir: bir kriterde hiç taviz kabul edilmiyorsa TOPSIS ailesi doğru seçim değildir.

Kısıtı kontrol etmeden veri girmek. Her hücrede destek ve ret derecelerinin üçüncü kuvvetlerinin toplamı 1'i geçemez. Bu kontrol hesaptan önce yapılır, sonra değil.

Uzaklık ölçüsünü değiştirip aynı sonucu beklemek. DecisionMind standart q-ROF Öklid uzaklığını kullanır. Literatürdeki alternatif bir uzaklık formülü farklı puan, bazı tablolarda farklı sıra verir. Hangi uzaklığın kullanıldığı raporda belirtilmelidir.

Maliyet yönünü iki kez çevirmek. Yöntem maliyet kriterinde destek ile ret derecesini yer değiştirir. Bu çevirmeyi bir kez daha ideal nokta seçiminde tekrarlamak yönü baştan sona bozar ve sıra tersine döner.

Önce durulaştırıp sonra kesin TOPSIS koşturmak. Aşağıdaki öğretici örnekte bu yol A1'i ve A2'yi birbirine daha da yakın gösterir; gerçek fark küçülür ya da büyür, ama her durumda yapay bir sayıdır.

Temel ilke şudur:

q-Rung ortopair TOPSIS, destek ile ret arasındaki gerilimi son adıma kadar taşımak içindir. Ret derecesini yok sayan ya da kısıtı denetlemeyen her uygulama bu katkıyı siler.