Uzantı kartı · Bulanık
Senaryo bulanık GRA
GRA'nın, kriter puanlarının üçgen bulanık sayı olarak verildiği durumlar için kesin GRA'yı üçgenin alt, orta ve üst ucuna ayrı ayrı uygulayıp sonuçları birleştiren biçimidir. Çıktısı yine 0 ile 1 arasında bir puan ve bu puana göre bir sıradır.
Temel yöntem
GRA →
Felsefe, işleyiş, güçlü ve zayıf yanlar temel yöntem kartında; bu kart yalnız farkı anlatır.
Veri türü (aile)
Bulanık (Fuzzy) →
Bu veri türü nedir, ne zaman kullanılır, hücreye nasıl yazılır: ailenin ayrıntılı anlatımı burada.
Temel Yöntemden Ne Değişir?
Hücreler. Kesin GRA'da her hücre tek sayıdır. Burada her hücre üç sayıdır: en düşük, en olası, en yüksek. Uzman bu üçlüyü doğrudan verir ya da önceden ilan edilmiş bir ölçekle kelimeden çevirir.
Hesaplama yolu. Fuzzy TOPSIS gibi çoğu bulanık yöntem, üç bileşeni bir arada tutan tek bir "köşe uzaklığı" hesaplar. Bu profil öyle çalışmaz. Kesin GRA'nın bütün adımları (yön farkında normalizasyon, mutlak fark, ayırt edicilik katsayılı gri ilişki katsayısı, ağırlıklı toplam) üç kez ve birbirinden bağımsız olarak koşturulur. Bir kez üçgenin alt ucundaki matrise, bir kez orta değerindeki matrise, bir kez üst ucundaki matrise uygulanır. Aynı ağırlıklar ve aynı ayırt edicilik katsayısı (ρ) üçünde de kullanılır.
Ayrı ölçekleme. Üç bileşenin ürettiği üç ayrı gri ilişki derecesi kümesi, birleştirilmeden önce her biri kendi içinde yeniden ölçeklenir: o bileşendeki en düşük derece 0'a, en yüksek derece 1'e çekilir. Sonra üç ölçeklenmiş küme basit ortalamayla birleştirilir. Bu ayrı ölçekleme adımı, üç bileşenin kendi içindeki dağılımını eşitler; ölçeklenmemiş derecelerin doğrudan ortalanması farklı bir sonuç verir ve manifestin kendi uyarısı bu ikisini birbirine karıştırmamayı özellikle söyler.
Ayırt edicilik katsayısı burada kullanıcı ayarına açıktır. Ailenin diğer uzantılarında (Plitojenik, Pisagor, q-Rung, Küresel bulanık GRA) ρ motor içinde 0,5'te sabittir. Bu profilde ρ dışarıdan bir parametre olarak girilebilir; varsayılan yine 0,5'tir ama değiştirilirse raporda belirtilmelidir.
DecisionMind bu profilde bileşen bazlı bağımsız GRA hesabını ve her bileşenin kendi içinde yeniden ölçeklenmesini sabit tutar; ρ kullanıcı tarafından değiştirilebilir.
Çıktı Nasıl Yorumlanır?
Nihai puan 0 ile 1 arasındadır ve üç bileşenin ayrı ayrı ölçeklenmiş derecelerinin ortalamasıdır; kesin GRA'nın gri ilişki derecesi gibi yalnız bu seçenek kümesi içinde bir sıralamadır.
Fark şurada. Bu puan, üçgenin genişliğini, yani belirsizliğin büyüklüğünü doğrudan taşımaz. Yalnız üç noktanın (alt, orta, üst) her birinin kendi sütunundaki göreli konumunun ortalamasını taşır. İki seçeneğin üçgen genişliği çok farklı olsa bile benzer bir ortalama puan çıkabilir.
Bu nedenle:
"Bu puan literatürdeki standart bulanık GRA'nın bir sonucu, klasik köşe-uzaklığı yöntemleriyle karşılaştırılabilir"
yerine:
"Bu puan DecisionMind'a özgü, üç bileşenin bağımsız hesaplanıp ayrı ayrı ölçeklenip ortalanmasıyla üretilen bir profildir; köşe uzaklığına dayanan bulanık GRA hesaplarıyla doğrudan karşılaştırılamaz"
biçiminde yazmak doğrudur.
Ne Zaman Temel Yöntem Yerine Bu?
Bugün için bu profil DecisionMind'ın canlı ürününde önerilemez, çünkü motor bu yöntemi henüz çalıştırmamaktadır. Mekanik olarak, uzman puanları üçgen bulanık sayı olarak verildiğinde ve üç senaryoyu (kötümser, orta, iyimser) ayrı ayrı işleyip sonra birleştiren bir okuma isteniyorsa düşünülebilecek bir profildir. Bulanık verinin genel mantığı Bulanık veri türü kartındadır.
Ölçülmüş bir kriteri üçgene açmak belirsizlik modellemek değil belirsizlik üretmektir; bu ilke burada da geçerlidir. Kesin GRA'nın çıkış koşulu burada da geçerlidir: bir kriterde taviz kabul edilmiyorsa bu profil de telafi edicidir.
Bu Uzantıya Özgü Hatalar
Bunu standart bir bulanık GRA gibi sunmak. Manifest bu profilin kanonik bir kaynağa dayanmadığını açıkça yazar; raporda "literatürdeki bulanık GRA" diye tanıtılmamalıdır.
Bileşenleri ayrı ölçeklemeden ortalamak. Her bileşenin kendi içinde 0-1'e çekilmesi zorunlu bir adımdır; bu adım atlanırsa farklı bir profil elde edilir ve sonuç değişir.
Ayırt edicilik katsayısını raporlamadan değiştirmek. Bu profilde ρ kullanıcı tarafından değiştirilebildiği için, varsayılan değerden sapıldığında bu açıkça belirtilmelidir.
Yön etiketini yalnız bir bileşene uygulamak. "Azı iyi" bir kriterin yönü, üçgenin alt, orta ve üst bileşenlerinin üçünde de aynı biçimde uygulanmalıdır.
Bu yöntemi ürün üzerinden bugün çalıştırılabilir bir seçenekmiş gibi kullanıcıya sunmak. DecisionMind'ın bugünkü sürümü bu yöntemi kanonik motor eksikliği gerekçesiyle reddetmektedir; bu durum netleşene kadar rapora "kullanılabilir yöntem" diye yazılmamalıdır.
Temel ilke şudur:
Bu profilin kurucu bir makalesi yoktur, DecisionMind'ın kendi türetimidir ve bugün itibarıyla ürün içinde çalıştırılamaz. Kart yalnız kod düzeyinde neyin hesaplandığını, bağımsız çalıştırılan kernel üzerinden belgeler.
Vakalar
Birinci vaka DecisionMind'ın test kaydından alınmıştır. Bu kayıt makaleden aktarılmış bir örnek değildir; motorun kendi doğrulama fikstürüdür ve dört seçenek, üç kriterle kapalı biçimde izlenebilecek biçimde kurulmuştur. Sayılar, ürün API'sinin bu yöntemi bugün reddetmesi nedeniyle motor API'si üzerinden değil, kernel dosyasının doğrudan Python ile çağrılmasıyla bağımsız olarak üretilmiştir. İkinci vaka öğretici bir kurgudur.
1. Öğretici örnek (DecisionMind'ın test kaydı): Dört seçenek, üç kriterde üçgen bulanık puanlama
Dört seçenek üç kriterde üçgen bulanık sayılarla değerlendirilmiştir. C1 ve C3 çoğu iyi, C2 azı iyidir. Ağırlıklar C1 = 0,40, C2 = 0,35, C3 = 0,25; ρ = 0,5.
| Seçenek | C1 (çoğu iyi) | C2 (azı iyi) | C3 (çoğu iyi) |
|---|---|---|---|
| A1 | (2; 3; 4) | (7; 8; 9) | (4; 5; 7) |
| A2 | (4; 5; 7) | (5; 6; 7) | (6; 7; 8) |
| A3 | (6; 8; 9) | (2; 3; 4) | (3; 4; 6) |
| A4 | (3; 4; 6) | (6; 7; 8) | (8; 9; 10) |
Yöntem C2'nin yönünü tersine çevirerek, alt, orta ve üst bileşenler üzerinde ayrı ayrı kesin GRA koşturur, her bileşenin gri ilişki derecelerini kendi içinde 0-1'e çeker ve üçünü ortalar.
| Seçenek | Puan | Sıra |
|---|---|---|
| A3 | 1,0000 | 1 |
| A4 | 0,4166 | 2 |
| A2 | 0,3031 | 3 |
| A1 | 0,0000 | 4 |
Sonuç şöyle okunur. A3, en ağırlıklı kriter olan C1'de en yüksek üçlüye ve tersine çevrilen C2'de en düşük (dolayısıyla en iyi) üçlüye sahiptir. Bu ikisi A3'ü açık farkla öne taşır.
Kurulun tereddüdü ağırlıklardadır. C3'ün ağırlığı 0,25'ten 0,60'a çıkarılıp C1 0,40'tan 0,25'e, C2 0,35'ten 0,15'e çekilirse, bağımsız Python hesabıyla doğrulandığında, A4 (1,0000) A3'ü (0,5914) geçmektedir; çünkü A4'ün C3 üçlüsü (8; 9; 10) tablodaki en yüksek değerdir. Yani A3'ün önde olması C1 ve C2'ye verilen ağırlığa bağlıdır.
Raporda: "Verilen ağırlıklarla (0,40; 0,35; 0,25) A3 puanda açık farkla birincidir (1,0000). C3'ün ağırlığı belirgin biçimde artırıldığında (0,60) birincilik A4'e geçmektedir (1,0000); bu nedenle hangi kriterin öncelikli sayıldığı raporda gerekçelendirilmelidir. Bu puan, DecisionMind'a özgü bileşen-bazlı bir profildir ve standart bulanık GRA sonuçlarıyla karşılaştırılmamalıdır."
Kaynak: DecisionMind'ın test kaydı (manifest J, "orantısız sıralı üçgen bulanık sayı fikstürü"), makaleden aktarılmış bir örnek değildir. Puanlar ve ağırlık duyarlılığı bu kartın yazarınca kernel dosyası doğrudan Python ile çağrılarak bağımsız olarak hesaplanmış, manifestteki kayıtlı sonuçla (A3 > A4 > A2 > A1, aynı ondalık değerler, 1e-12 tolerans) birebir örtüşmüştür.
2. Afet yönetimi: Bir il afet koordinasyon merkezinin geçici barınma alanı seçimi
Bir il afet koordinasyon merkezi, deprem sonrası kurulacak geçici barınma alanı için üç aday arasında seçim yapacaktır. Üç kriter kullanılır: ulaşım yollarının erişilebilirliği ve zemin sağlamlığı (çoğu iyi), kurulum maliyeti (azı iyi). Hasar tespiti henüz tamamlanmadığı için her kriter, "en kötü durumda, en olası durumda, en iyi durumda" biçiminde üç senaryo tahminiyle, yani üçgen bulanık sayıyla verilmiştir.
Yöntem üç adayı senaryo bazında (alt, orta, üst) ayrı ayrı değerlendirir, her senaryonun kendi içinde ölçeklenmiş derecelerini ortalar. Diyelim ki zemin sağlamlığı en olası senaryoda en yüksek olan aday, maliyetinin göreli yüksekliğine rağmen birinci sırada çıktı; çünkü zemin sağlamlığı ağırlığı maliyetten fazlaydı.
Merkezin tereddüdü şurada. Bu puan, en kötü senaryoda hangi adayın öne çıktığını ayrıca göstermez; üç senaryo ortalanmıştır. Merkez, yalnız ortalama puanı değil, en kötü senaryodaki (alt bileşendeki) sırayı da ayrıca incelemelidir, çünkü afet planlamasında en kötü durum kararı belirleyebilir.
Raporda: "Zemin sağlamlığına verilen yüksek ağırlıkla en olası senaryoda güçlü olan aday birinci sıraya çıkmıştır. Bu puan üç senaryonun ortalamasıdır; en kötü senaryodaki sıra ayrıca incelenmiş ve karar bu iki bulgu birlikte değerlendirilerek verilmiştir."
3. Yapılmaması Gereken
Öğretici örnekte üç bileşenin gri ilişki derecelerini kendi içinde ölçeklemeden doğrudan ortalamak birinci yanlıştır; bu, manifestin ayrıca uyardığı farklı bir profildir ve farklı bir sonuç verir. İkinci yanlış, bu profili "DecisionMind'ın standart bulanık GRA'sı" diye sunmaktır; kurucu bir makalesi yoktur ve manifest bunu açıkça yasaklar. Üçüncü yanlış, bu yöntemi kullanıcıya bugün ürün üzerinden çalıştırılabilir bir seçenek olarak önermektir; DecisionMind'ın canlı sürümü bu yöntemi şu an reddetmektedir.
Kaynaklar
Adımların formülleri, ara tabloları ve atıf biçimleri için DecisionMind yöntem sayfası: decisionmind.app/library/scenario-fuzzy-gra
Bu uzantının literatürde kurucu bir makalesi yoktur; DecisionMind'ın iç referans uygulamasından türetilmiştir (yukarıdaki açıklamaya bakınız).
Deng, J. L. (1989). Introduction to grey system theory. The Journal of Grey System, 1(1), 1–24. (DOI yok)
Zadeh, L. A. (1965). Fuzzy sets. Information and Control, 8(3), 338–353. DOI: 10.1016/S0019-9958(65)90241-X
Kuo, Y., Yang, T., & Huang, G. W. (2008). The use of grey relational analysis in solving multiple attribute decision-making problems. Computers & Industrial Engineering, 55(1), 80–93. DOI: 10.1016/j.cie.2007.12.002