Küresel bulanık MOORA (Aydın ve Kutlu Gündoğdu, 2021)

Dört şey değişir; oran sistemi mantığı değişmez.

Hücreler. Kesin MOORA'da her hücre tek sayıdır. Burada her hücre üç dereceden oluşur: destek (μ), ret (ν) ve kararsızlık (π); tek kısıt üçünün karelerinin toplamının 1'i aşmamasıdır. Ağırlıklar DecisionMind'da kesin sayı olarak dışarıdan gelir; yöntem ağırlık üretmez. Bu uzantı grup kararını desteklemez, tek bir birleştirilmiş karar matrisiyle çalışır.

Ölçek eşitleme. Kesin MOORA sütunu doğrudan kareler toplamının köküne böler. Burada önce her hücre bir skor fonksiyonuyla tek sayıya indirilir: s = (μ−π)² − (ν−π)². "Azı iyi" bir kriterde μ ile ν yer değiştirir, böylece düşük destek yüksek skora dönüşür. Skor −1 ile 1 arasında çıkabildiğinden, negatif değerlerle bölme yapmamak için her skora 1 eklenir. Ancak bundan sonra, kesin MOORA'daki gibi, bu tek sayı sütun bazında kareler toplamının köküne bölünerek eşitlenir. Yani küresel yapı, ölçek eşitlemeden hemen önce tek sayıya iner; MULTIMOORA uzantılarının çoğunda olduğu gibi belirsizlik sona kadar taşınmaz.

Uzaklık / skor / birleştirme. Eşitlenmiş tek sayı doğrudan kriter ağırlığıyla çarpılır ve kesin MOORA'nın oran sistemi işlemi uygulanır: "çoğu iyi" kriterlerdeki ağırlıklı payların toplamından "azı iyi" kriterlerdekiler çıkarılır. DecisionMind burada yalnız oran sistemini koşturur; referans noktası yaklaşımı ve tam çarpımsal biçim bu uzantıda yer almaz. Bu, kesin MOORA kartının anlattığı DecisionMind uygulamasıyla (yalnız oran sistemi) birebir aynı seçimdir.

Sonuç ve durulaştırma. Çıktı tek bir sayıdır; üç dereceli yapı hiçbir adımda sonuca kadar taşınmaz. Durulaştırma skor fonksiyonunun uygulandığı ilk adımda olur, ölçek eşitlemeden önce; bu sıra DecisionMind'ın bu ailede sabit tuttuğu bir tasarım kararıdır.

DecisionMind bu uzantıda şunları sabit tutar: skor fonksiyonu (μ−π)²−(ν−π)², skorun +1 kaydırılması, sütun bazlı vektör normalizasyonu ve normalizasyondan sonra doğrudan ağırlıklı toplama-çıkarma. Referans noktası ve tam çarpımsal biçim eklenmez; bu uzantı adıyla tutarlı biçimde yalnız MOORA'nın oran sistemidir.

Puan kesin MOORA'daki gibi okunur: yüzde ya da olasılık değildir, başka bir analizle karşılaştırılmaz ve seçenek kümesi değişince normalizasyon paydası da değişir. Pozitif ya da negatif olması "iyi" ya da "kötü" anlamına gelmez; yalnız bu seçenek kümesi içindeki göreli konumu gösterir.

Fark şurada: puanın altındaki üç dereceli belirsizlik, ölçek eşitlemeden önce tek bir skora inmiştir. Aşağıdaki öğretici örnekte A2 (0,6291) ile A1 (0,5622) arasındaki fark C2 kriterinin ağırlığı 0,35'ten 0,55'e çıkarılınca neredeyse kapanmakta (A1=0,5881, A2=0,5970), C2'nin ağırlığı 0,80'e çıkarılıp C1'in ağırlığı 0,10'a indirilince ise A1 öne geçmektedir (A1=0,6113, A2=0,5640).

Bu nedenle:

"Küresel bulanık MOORA belirsizliği koruduğu için sonuç daha güvenilirdir"

yerine:

"Üç dereceli belirsizlik, ölçek eşitlemeden önce tek bir skora indirgenmiştir; puan bu indirgemeden sonraki kesin bir sayı üzerinden hesaplanmıştır ve sıra ağırlık dağılımına duyarlıdır"

biçiminde yazmak doğrudur.

Uzmanlar bir yargıya destek, ret ve kararsızlık derecesini ayrı ayrı veriyorsa ve bu üçlü resim bulanık kısıtına (toplamları en fazla 1) sığmayacak kadar yüksekse bu uzantı kullanılır. Kısıt kuralı ve komşu türlerle (Pisagor, resim bulanık) karışmaması gereken sınır veri türü kartındadır. Ölçülmüş bir kriter (fiyat, süre) doğrudan üç dereceye açılmamalıdır.

Kesin MOORA'nın çıkış koşulu burada da geçerlidir: bir kriterde asla taviz verilemiyorsa bu uzantı da telafi edicidir ve eşik altını elemez. Hem oran sisteminin hem referans noktası mantığının birlikte görülmesi isteniyorsa, bu uzantı bunu sağlamaz; bu ihtiyaç için MULTIMOORA ailesinin küresel bulanık uzantısına bakılmalıdır.

Değer uzayı kısıtını karıştırmak. Kısıt μ²+ν²+π²≤1'dir; üç derecenin kendisinin toplamı değildir. Bu, resim bulanık yapının kısıtıdır ve karıştırılırsa geçersiz bir veri kesin MOORA gibi işlenmiş olur.

Skor fonksiyonunu değiştirmek. Ölçek eşitlemeden önceki durulaştırma DecisionMind'da sabit (μ−π)²−(ν−π)²'dir. Küresel bulanık ailenin literatüründe birden fazla skor önerisi vardır ve bunlardan biri her zaman tekdüze artan olmayabilir; farklı bir fonksiyon farklı bir sıra üretebilir ve bu seçim raporda belirtilmelidir.

Kaydırma adımını atlamak. Skor negatif çıkabildiğinden +1 kaydırma yapılmadan doğrudan normalize etmek, negatif ve pozitif skorların aynı paydaya bölünmesinde işaret hatalarına yol açar.

Küresel yapıyı MULTIMOORA'yla karıştırmak. Bu uzantı yalnız oran sistemidir; referans noktası ve tam çarpımsal biçim hesaba girmez. "MULTIMOORA'nın üç bakışı burada da var" demek yanlıştır.

Temel ilke şudur:

Küresel bulanık MOORA'da üç dereceli belirsizlik, ölçek eşitlemeden hemen önce tek bir skora indirgenir; yöntem yalnız oran sistemidir, referans noktası ve tam çarpımsal biçim içermez.