ELECTRE IV (Roy ve Hugonnard, 1982)

Üç şey değişir; ailenin telafi etmeyen mantığı değişmez.

Ağırlık tamamen kalkar. Ailenin diğer üyeleri (ELECTRE I, II, III) her kriterin ağırlığını kullanıcıdan ister ve uyum indeksini bu ağırlıkların toplamı olarak kurar. ELECTRE IV hiçbir ağırlık istemez. Kriterlerin göreli önemi eşit de sayılmaz, hiç var olmaz; her kriter yalnız kendi üç eşikiyle (kayıtsızlık eşiği q, tercih eşiği p, veto eşiği v) tanımlanır. Bu eşikler dışarıdan gelir, veriden türetilmez.

Uyum/uyumsuzluk indeksi yerine beş iç içe sınıf. Ailenin ağırlıklı toplam mantığı burada yoktur. Her ikili karşılaştırmada, önce her kriterdeki farkın hangi bantta olduğu sayılır: kayıtsızlık bandında mı (fark q'nun altında), tercih bandında mı (q ile p arasında), yoksa çok güçlü tercih bandında mı (p ile v arasında ya da v'nin üstünde). Bu sayımlardan beş iç içe geçmiş üstünlük sınıfı kurulur: quasi, kanonik, sözde, alt ve veto sınıfı; her biri bir öncekinden daha gevşek bir koşulu kabul eder. Bir ikili bu beş sınıftan en güçlüsüne göre sınıflandırılır ve buna sıralı bir güvenilirlik düzeyi (1; 0,8; 0,6; 0,4; 0,2) atanır. Bu düzey bir olasılık ya da yüzde değildir, yalnız beş sınıfın sırasını taşıyan bir etikettir.

Sonuç ve durulaştırma. Bu güvenilirlik düzeyleri üzerinden ELECTRE II'deki gibi iki yönlü bir damıtma yürütülür: bir kez en güçlü seçenekten aşağı, bir kez en zayıftan yukarı. DecisionMind bu klasik ELECTRE IV'te ayrım eşiğini de sabit tutar; Roy ve Hugonnard'ın kendi kararıyla bu eşik burada 0,1 gibi sabit bir sayıdır, ELECTRE III'teki gibi kademeli bir formülle hesaplanmaz. İki yönün kesişimi, kısmi bir ön sıra (nihai üstünlük ilişkisi) verir; bir sayı ya da yüzde üretilmez.

Temel yöntemle aynı olan kısım şudur: çıktı bir konumdur, bir puan değildir. Kesin tercih, eşitlik ve kıyaslanamazlık üç ayrı ilişkidir.

Fark şurada: burada bu konumu belirleyen şey ağırlıklı bir uyum yüzdesi değil, hangi seçeneğin diğerine göre beş sınıftan hangisine (quasi, kanonik, sözde, alt, veto) girdiğidir. Güvenilirlik düzeyi 0,8 çıktıysa bu "yüzde 80 eminiz" demek değildir; yalnız ikinci en güçlü sınıfa (kanonik) girdiği anlamına gelir.

Bu nedenle:

"ELECTRE IV, Hat 2'yi yüzde 80 güvenilirlikle birinci buldu"

yerine:

"Hat 2, diğer iki hattı kanonik ya da daha güçlü bir üstünlük sınıfıyla geçmektedir; bu sınıflandırma kriterlerin ağırlığına değil, seçilen kayıtsızlık, tercih ve veto eşiklerine dayanır"

biçiminde yazmak doğrudur.

Kriterlerin göreli önemi güvenilir biçimde belirlenemiyorsa. Bir ağırlık kaynağı (AHP, BWM, uzman oylaması) yoksa ve kriterleri "eşit ağırlıklı" saymak da yapay bir varsayım gibi görünüyorsa, ağırlığı hiç kullanmayan bu üye uygundur.

Eşikler (q, p, v) burada da kullanıcıdan istenir, veriden tahmin edilmez; bu, ailenin ELECTRE III üyesiyle paylaştığı bir özelliktir. Ailenin ELECTRE I üyesinin çıkış koşulu (öne çıkanlar kümesi değil kısmi bir sıra gerekiyorsa) burada da geçerlidir. Kriterlerin gerçekten farklı önemde olduğu biliniyorsa ELECTRE II ya da III tercih edilmelidir; ağırlığın yokluğu bir eksiklik değil bir tasarım kararıdır ama her durum için doğru karar değildir.

Ağırlığın yokluğunu fark etmeden yorumlamak. Kriterlerin gerçekten farklı önemde olduğu bir problemde bu yöntemi kullanmak, önemli bir kriterin sesini önemsiz bir kriterle eşitler. Manifestin kendi uyarısı budur: kriterler gerçekten farklı önemdeyse ELECTRE II ya da III tercih edilmelidir.

Eşiklerden birini atlayıp sıfır varsaymak. Üç eşiğin (q, p, v) hepsi zorunludur. Yalnız tercih ve veto eşiğini girip kayıtsızlık eşiğini sıfır bırakmak, en küçük ölçüm farkını bile "tercih" sayar ve sınıflandırmayı sessizce değiştirir.

Eşik sırasını (q < p < v) bozmak. Motor bu sırayı denetler; veto eşiğinin tercih eşiğine eşit ya da ondan küçük girilmesi bir hesaplama hatasına değil doğrudan bir girdi reddine yol açar.

Güvenilirlik düzeylerini (1; 0,8; 0,6; 0,4; 0,2) bir yüzde ya da olasılık gibi okumak. Bunlar beş sınıfın sırasını gösteren etikettir; aralarındaki fark eşit aralıklı bir ölçek değildir.

Temel ilke şudur:

ELECTRE IV, kriterlere ağırlık vermenin güvenilir yapılamadığı durumlar içindir. Kriterlerin önemi eşit sayılmaz, hesaba hiç girmez; sonucu belirleyen tek şey seçilen üç eşiktir.