Kaba COPRAS (Pamučar, Božanić, Lukovac ve Komazec, 2018)

Dört şey değişir; karar mantığı değişmez.

Hücreler. Kesin COPRAS'ta her hücre tek sayıdır. Burada her hücre bir kaba sayıdır: alt sınır ve üst sınır, grubun kesin puanlarından hesaplanmıştır. Bu uzantıda ağırlıklar, üst adımda kaba DEMATEL gibi bir yöntemle türetilse bile, COPRAS'ın kendi hesabına kesin (tek sayı) olarak girer; sınır bilgisi yalnız karar matrisinde taşınır.

Ölçek eşitleme. Kesin COPRAS her sütunu kendi toplamına böler. Kaba COPRAS aynı mantığı izler, ama sütun toplamı artık kaba bir aralıktır ve her hücre bu kaba toplama kaba biçimde bölünür; alt sınır alt sınıra, üst sınır üst sınıra oranlanır. Sonuç, hâlâ alt ve üst sınırı olan bir pay tablosudur.

Fayda ve maliyet toplamı. Kesin COPRAS'ta fayda toplamı ve maliyet toplamı birer sayıdır. Kaba COPRAS'ta ikisi de birer kaba aralıktır: fayda kriterlerindeki ağırlıklı paylar kendi alt ve üst sınırlarıyla ayrı ayrı toplanır, maliyet kriterlerindeki paylar da öyle.

Sonuç ve durulaştırma. Kesin COPRAS'ta göreli önem değeri doğrudan tek sayıdır. Kaba COPRAS'ta önce fayda ve maliyet toplamlarının kaba aralıkları durulaştırılır, yani alt ve üst sınırdan tek bir sayıya indirilir. Göreli önem değeri ve en iyiye göre yüzde bu durulaştırılmış sayılardan hesaplanır. DecisionMind bu uzantıda durulaştırma kuralını sabit tutar; farklı bir kural farklı bir yüzde verebilir.

Fayda derecesinin okunuşu temel COPRAS'la aynıdır: en iyi seçenek her zaman 100'dür, diğerleri ona göre bir yüzde alır; başka bir analizle karşılaştırılmaz.

Fark şurada: yüzdenin altında artık grubun kendi anlaşmazlığı vardır. İki seçeneğin yüzdesi birbirine yakınsa bu yakınlık yalnız ağırlıklara değil, fayda ve maliyet toplamlarının ne kadar geniş bir sınır bölgesinden durulaştırıldığına da bağlı olabilir. Geniş sınırlı bir seçeneğin yüzdesi, dar sınırlı bir seçeneğin aynı büyüklükteki farkından daha az güvenilirdir.

Bu nedenle:

"Kaba COPRAS bu seçeneği yüzde 84 başarılı buldu"

yerine:

"Kriter puanları grup anlaşmazlığından türetilen aralıklarla verildiği için fayda ve maliyet toplamları önce kaba aralık olarak taşınmış, sonra durulaştırılmıştır; A5 bu kümenin en iyisinin yüzde 83,52'sine ulaşmaktadır ve üçüncü ile dördüncü sıra arasındaki fark küçük bir ağırlık değişikliğine duyarlıdır"

biçiminde yazmak doğrudur.

Birden fazla uzman ya da kaynak aynı kriteri puanlıyorsa ve gruptaki anlaşmazlığın kendisi karar için önemliyse. Tek uzman ya da tek ölçüm varsa kaba sayı kurulamaz; temel COPRAS kullanılır. Sınırlar hesaplanmadan, doğrudan "en az, en çok" diye veriliyorsa bu gri sayıdır, kaba sayı değildir; o zaman Gri COPRAS daha uygundur. Temel yöntemin çıkış koşulu aynen geçerlidir: verinizde negatif değer varsa önce dönüştürülmelidir, bir kriterde taviz kabul edilmiyorsa COPRAS ailesinin hiçbir üyesi bunu sağlamaz.

Sınır kısıtını ihlal etmek. Her hücrede alt sınır üst sınırdan büyük olamaz; ihlal edilirse sütun toplamı ve pay hesabı anlamsızlaşır.

Durulaştırma kuralını değiştirip aynı sonucu beklemek. Fayda ve maliyet toplamlarının alt-üst ortalamasını almak kanonik seçimdir; farklı bir kural, özellikle sınırları geniş olan seçeneklerde, farklı bir yüzde ve farklı bir sıra verebilir.

Sınırları grup puanlarından değil elle girmek. Bir uzmanın tek puanına sınır uydurmak kaba sayı değildir; veri türü kartındaki temel ilkeyi ihlal eder.

Yakın yüzdeleri sınır genişliğine bakmadan kesin fark sanmak. İki seçeneğin yüzdesi birbirine yakınsa ve sınırları genişse, bu fark ağırlıklardaki küçük bir değişiklikle kolayca kapanabilir; rapor bunu göstermelidir.

Temel ilke şudur:

Kaba COPRAS sonucu, fayda ve maliyet toplamlarının kaba aralıktan durulaştırılmış hâlinin bir özetidir; sınırlar durulaştırılmadan önce sütun toplamına bölünmeden ya da elle uydurulmuş bir sınırla kurulan her hesap, yöntemin tek katkısını yok eder.