Kaba EDAS (Paul, Chakraborty ve Chakraborty, 2022)

Dört şey değişir; karar mantığı değişmez.

Hücreler. Kesin EDAS'ta her hücre tek sayıdır. Diğer kaba uzantılarda (Kaba TOPSIS, Kaba VIKOR gibi) hücre tek bir [alt, üst] aralığıdır. Kaba EDAS'ta hücre daha zengindir: [[alt-iç, üst-iç]; [alt-dış, üst-dış]] biçiminde, sınırların kendisi de birer aralık olan bir yapıdır. Veri türü kartında "aralık-değerli kaba sayı" diye anlatılan bu yapı, hem uzmanların kendi içindeki tereddüdünü (iç aralık) hem gruplar arası anlaşmazlığı (dış aralık) aynı anda taşır. Ağırlıklar da aynı iç içe biçimde, IRN-BWM adı verilen bir ayrı ağırlıklandırma adımından gelir.

Ortalama ve sapma. Kesin EDAS her kriterin ortalamasını bulur, her seçeneğin bu ortalamanın üstünde ve altında kalma miktarını ölçer. Kaba EDAS aynı iki adımı izler, ama hem ortalama hem sapma artık iç içe aralık aritmetiğiyle hesaplanır. Sapmanın hangi yönde (ortalamanın üstünde mi altında mı) sayılacağı burada da kriterin fayda mı maliyet mi olduğuna bağlıdır, tıpkı kesin EDAS'ta olduğu gibi.

Ağırlıklı toplam ve normalize etme. Kesin EDAS'ta lehte ve aleyhte toplamlar birer sayıdır. Kaba EDAS'ta ikisi de iç içe aralıktır: her seçeneğin sapması ağırlığıyla iç içe aralık biçiminde çarpılır ve toplanır, sonra kendi içindeki en büyük değere yine iç içe aralık biçiminde bölünerek 0 ile 1 bandına yaklaştırılır.

Sonuç ve durulaştırma. Kesin EDAS'ta değerlendirme puanı doğrudan tek sayıdır. Kaba EDAS'ta önce lehte ve aleyhte normalize değerlerin ortalaması alınarak bir değerlendirme skoru kurulur; bu skor da iç içe aralıktır. DecisionMind bu skorun dört sınırının ortalamasını alarak tek sayıya iner. Bu, yayımlanmış makalenin önerdiği daha ayrıntılı bir sınır-kesişim yönteminden farklı, daha basit bir durulaştırmadır ve aşağıdaki vakada sayıları gözle görülür biçimde etkiler.

Değerlendirme puanının okunuşu temel EDAS'la aynıdır: yüksek puan iyidir, kümenin kendi ortalamasına göre bir konumu gösterir, başka bir analizle karşılaştırılmaz.

Fark şurada: puanın altında hem uzman içi tereddüt hem uzmanlar arası anlaşmazlık birlikte gizlidir. Ayrıca durulaştırma kuralı burada özellikle belirleyicidir; aynı iç içe aralık verisi farklı bir durulaştırma kuralıyla farklı bir puan sırası verebilir. Bu yüzden hangi durulaştırma kuralının kullanıldığı, kaba VIKOR ya da kaba MARCOS'takinden daha fazla önem taşır.

Bu nedenle:

"Kaba EDAS'a göre en iyi tedarikçi S3'tür"

yerine:

"Bu ağırlıklarla ve DecisionMind'ın dört-sınır ortalaması durulaştırmasıyla S3'ün puanı en yüksektir; ikinci ve üçüncü sıradaki tedarikçilerin farkı küçüktür ve bir kriterin ağırlığı değiştiğinde yer değiştirebilir"

biçiminde yazmak doğrudur.

Uzmanlar puanlarını zaten aralık olarak veriyorsa ("6 ile 8 arası" gibi) ve bu aralıklar arasındaki grup anlaşmazlığı da ayrıca korunacaksa. Uzmanlar yalnız tek bir kesin puan veriyorsa iç aralık oluşmaz; o zaman Kaba TOPSIS gibi basit [alt, üst] biçimindeki uzantılar yeterlidir. Tek uzman varsa ya da anlaşmazlık önemli değilse kaba yapı hiç kurulmaz; temel EDAS kullanılır. Temel yöntemin çıkış koşulu aynen geçerlidir: bir kriterde taviz kabul edilmiyorsa EDAS ailesinin hiçbir üyesi bunu sağlamaz.

Sınır kısıtını ihlal etmek. İç aralığın alt sınırı üst sınırından, dış aralığın alt sınırı iç aralığın alt sınırından büyük olamaz; sıralama bozulursa ortalama ve sapma hesabı anlamsızlaşır.

Durulaştırma kuralını belirtmeden puan vermek. İç içe aralıktan tek sayıya inişte birden fazla kural mümkündür (dört sınırın ortalaması, sınır-kesişim yöntemi gibi); hangi kuralın kullanıldığı raporda mutlaka yazılmalıdır, çünkü bu uzantıda kural seçimi sırayı değiştirebilecek kadar etkilidir.

Bir kriterde tüm seçenekler ortalamaya çok yakınsa bunu "kriter önemsiz" sanmak. Bu, temel EDAS'ın da taşıdığı bir hatadır; kaba biçimde daha da gözden kaçabilir çünkü aralıkların genişliği dikkat dağıtabilir.

Uzman içi tereddüdü (iç aralık) uzmanlar arası anlaşmazlıkla (dış aralık) karıştırmak. İkisi farklı kaynaklardan gelir ve raporda ayrı ayrı yorumlanmalıdır; ikisini tek bir "belirsizlik" başlığında eritmek hangi kaynağın sıraya ne kadar etki ettiğini gizler.

Temel ilke şudur:

Kaba EDAS sonucu, hem uzman içi tereddüdün hem uzmanlar arası anlaşmazlığın kümenin ortalamasına göre bir özetidir; durulaştırma kuralı raporda açıkça belirtilmeden yöntem uygulanmış sayılmaz.