Uzantı kartı · Kaba küme
Kaba küme WASPAS (Stojić, Stević, Antuchevičienė, Pamučar ve Vasiljević, 2018)
Bu, WASPAS'ın her hücrenin tek sayı yerine bir kaba sayı aralığıyla verildiği biçimidir. Toplamsal ve çarpımsal bileşenleri bu aralıklar üzerinde hesaplar, ikisini verinin kendisinden türetilen bir λ aralığıyla birleştirip tek bir puana indirir.
Temel yöntem
WASPAS →
Felsefe, işleyiş, güçlü ve zayıf yanlar temel yöntem kartında; bu kart yalnız farkı anlatır.
Veri türü (aile)
Kaba küme (Rough) →
Bu veri türü nedir, ne zaman kullanılır, hücreye nasıl yazılır: ailenin ayrıntılı anlatımı burada.
Temel Yöntemden Ne Değişir?
Dört şey değişir; karar mantığı değişmez.
Hücreler. Kesin WASPAS'ta her hücre tek sayıdır. Burada her hücre bir kaba sayı aralığıdır: alt yaklaşım ve üst yaklaşım. Bu aralık veri türü kartında anlatıldığı gibi grubun kesin puanlarından hesaplanır, elle girilmez.
Ölçek eşitleme. Eşitleme çapraz yapılır: fayda kriterinde aralığın alt ucu sütundaki bütün üst uçların en büyüğüne, üst ucu sütundaki bütün alt uçların en büyüğüne bölünür; maliyet kriterinde yön tersine döner ve en küçük değerler kullanılır. Bu, normalize edilmiş aralığın da alt ucunun üst ucundan küçük ya da eşit kalmasını garanti eder.
Toplamsal ve çarpımsal birleştirme. Kesin WASPAS'taki WSM ve WPM bileşenlerinin ikisi de burada aralık olarak hesaplanır. WSM-tarzı bileşen, eşitlenmiş aralıkların ağırlıklı toplamıdır; alt uçlar ağırlığın alt ucuyla, üst uçlar ağırlığın üst ucuyla toplanır. WPM-tarzı bileşen, eşitlenmiş aralıkların ağırlıklı çarpımıdır; sıfıra çok yakın ya da sıfır bir değerin çarpımı bozmaması için küçük bir alt sınırla korunur.
Sonuç, λ ve durulaştırma. Kesin WASPAS'ta λ, kullanıcının seçtiği ya da 0,5 varsayılan sabit bir sayıdır. Burada λ artık sabit değildir: verinin kendisinden, çarpımsal bileşenin toplam büyüklüğünün iki bileşenin toplamına oranı üzerinden bir alt ve bir üst λ hesaplanır. Birleşik puan bu λ aralığıyla kurulur, sonra aralığın orta noktası alınarak tek sayıya iner.
DecisionMind klasik Kaba küme WASPAS'ta çapraz min-maks eşitlemeyi, iki bileşenin aralık aritmetiğini, λ'nın veriden türetilme biçimini ve orta nokta durulaştırmasını sabit tutar. Ağırlıklar dışarıdan alınır; yöntem ağırlık üretmez.
Çıktı Nasıl Yorumlanır?
Durulaştırılmış puan, kesin WASPAS'takiyle aynı biçimde okunur: bu seçenek kümesi içindeki göreli konumu gösterir, yüzde ya da olasılık değildir. Fark şurada. λ artık karar vericinin seçtiği bir sayı değil, verinin kendisinden hesaplanan bir aralıktır; bu yüzden "λ'yı değiştirip sınamak" burada anlamsızdır, λ zaten veriye bağlıdır. Buna karşılık her seçeneğin puanının altında bir aralık vardır ve bu aralığın genişliği uzmanlar arasındaki anlaşmazlığı gösterir; dar aralıklı bir sıralama, geniş aralıklı bir sıralamadan daha güvenilirdir.
Bu nedenle:
"Kaba WASPAS'a göre A1 en iyi seçenektir"
yerine:
"Bu ağırlıklar ve veriden hesaplanan λ ile A1'in durulaştırılmış puanı en yüksektir; A1'in aralık genişliği [alt, üst] kadardır ve bu genişlik uzmanlar arasındaki anlaşmazlığı gösterir"
biçiminde yazmak doğrudur.
Ne Zaman Temel Yöntem Yerine Bu?
Kriterler tek bir ölçümse ya da tek bir uzmanın kesin puanıysa kesin WASPAS yeterlidir. Birden fazla uzman aynı kriteri kesin puanlarla değerlendiriyorsa ve aralarındaki anlaşmazlığın kendisi karar için önemliyse Kaba küme WASPAS kullanılır. Elinizde zaten hesaplanmış [alt, üst] kaba sayı aralıkları olmalı; bunlar veri türü kartındaki yönteme göre grup puanlarından türetilir, elle girilmez. Matris tek türde olmalı ve sıfır ya da negatif değer içermemelidir; çarpımsal bileşen bu durumda tanımsızlaşır. WASPAS'ın çıkış koşulu burada da geçerlidir: bir kriterde taviz kabul edilmiyorsa bu uzantı da telafi edicidir ve eşik altını elemez.
Bu Uzantıya Özgü Hatalar
Aralığı elle girmek. Kaba sayının sınırları grup puanlarından hesaplanır. Elle girilen ya da bir kaynaktan okunan [alt, üst] aralığı gri ya da aralık sayıdır, kaba sayı değildir.
λ'yı hâlâ kullanıcının seçtiği sabit bir sayı sanmak. Kesin WASPAS'ta λ karar vericinin elindedir; burada λ veriden hesaplanan bir aralıktır. λ'yı elle sabitlemek, yöntemin bu uzantıya özgü katkısını iptal eder.
Önce ortalama alıp sonra aralık koymak. Uzman puanlarının ortalamasını alıp çevresine bir pay koymak kaba sayı değil uydurulmuş bir aralıktır; ortalama alındığı anda anlaşmazlık silinmiştir.
Tek uzmanla kaba sayı kurmaya çalışmak. Grup yoksa türetilecek bir anlaşmazlık da yoktur.
Temel ilke şudur:
Kaba WASPAS'ta hem hücreler hem λ veriden türetilir; hiçbiri elle sabitlenmez, ikisi de grubun kendi puanlarındaki anlaşmazlığı taşır.
Vakalar
Birinci vaka literatür vakasıdır: Stojić, Stević, Antuchevičienė, Pamučar ve Vasiljević'in (2018) makalesindeki bir PVC doğrama ürünleri üreticisinin tedarikçi seçimi örneğidir. İkinci vaka öğretici kurgudur.
1. Literatür: Bir PVC doğrama ürünleri üreticisinin tedarikçi seçimi (Stojić ve ark., 2018)
Bir üretici, altı tedarikçi teklifinden birini seçecektir. Dokuz ölçüt vardır ve beş uzmanın puanlarından türetilmiş grup kaba matrisiyle değerlendirilmiştir. C2 ve C4 azı iyi, diğer yedisi çoğu iyidir. Ağırlıklar kaba AHP'den gelen aralıklardır.
| Teklif | C1 | C2 | C3 | C4 | C5 |
|---|---|---|---|---|---|
| A1 | [5,72; 7,51] | [1,08; 1,72] | [1,72; 2,68] | [7,72; 8,68] | [1,88; 5,16] |
| A2 | [4,88; 6,66] | [2,30; 3,70] | [5,72; 7,51] | [5,93; 8,07] | [3,72; 5,51] |
| A3 | [4,30; 5,70] | [4,84; 7,51] | [4,49; 6,28] | [3,67; 6,20] | [4,49; 7,16] |
| A4 | [4,49; 6,28] | [3,72; 5,51] | [1,72; 2,68] | [4,30; 5,70] | [5,34; 7,12] |
| A5 | [4,30; 5,70] | [6,44; 8,36] | [6,49; 8,28] | [1,93; 4,07] | [6,49; 8,28] |
| A6 | [3,72; 4,68] | [6,28; 6,92] | [4,84; 7,51] | [3,08; 3,72] | [3,72; 4,68] |
| Teklif | C6 | C7 | C8 | C9 |
|---|---|---|---|---|
| A1 | [3,64; 5,56] | [3,72; 4,68] | [1,91; 4,96] | [2,81; 5,64] |
| A2 | [4,49; 6,28] | [2,88; 4,66] | [3,91; 6,96] | [2,49; 4,28] |
| A3 | [4,49; 7,16] | [4,88; 6,66] | [4,38; 6,48] | [4,49; 6,28] |
| A4 | [3,42; 5,96] | [5,04; 8,09] | [3,72; 5,51] | [4,38; 6,48] |
| A5 | [4,30; 5,70] | [5,04; 8,09] | [5,08; 5,72] | [5,34; 7,12] |
| A6 | [3,80; 6,33] | [2,28; 2,92] | [3,72; 4,68] | [2,49; 4,28] |
| Yön ve ağırlık | C1 | C2 | C3 | C4 | C5 | C6 | C7 | C8 | C9 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Yön | çoğu iyi | azı iyi | çoğu iyi | azı iyi | çoğu iyi | çoğu iyi | çoğu iyi | çoğu iyi | çoğu iyi |
| Ağırlık | [0,80; 0,99] | [0,09; 0,10] | [0,82; 1,00] | [0,19; 0,19] | [0,13; 0,13] | [0,25; 0,25] | [0,37; 0,42] | [0,51; 0,55] | [0,07; 0,07] |
Yöntem her sütunu çapraz biçimde eşitler, WSM-tarzı ve WPM-tarzı bileşenleri aralık olarak hesaplar, λ'yı bu iki bileşenin toplam büyüklüğünden bir aralık olarak türetir ve son olarak orta noktayı alır.
| Teklif | Durulaştırılmış puan | Sıra |
|---|---|---|
| A5 | 1,807 | 1 |
| A2 | 1,620 | 2 |
| A3 | 1,583 | 3 |
| A6 | 1,353 | 4 |
| A4 | 1,339 | 5 |
| A1 | 1,265 | 6 |
Sonuç şöyle okunur. A5, en yüksek ağırlıklı ölçütlerden C1 ve C3'te güçlü aralıklara sahip olduğu için birincidir. A2 ile A3'ün puanları birbirine yakındır (1,620 ile 1,583); bu, ikinci ve üçüncü sıranın kırılgan olabileceğinin bir işaretidir.
Üreticinin tereddüdü: C1'in ağırlık aralığı ([0,80; 0,99], en yüksek ağırlıklardan biri) ile C9'un ağırlık aralığı ([0,07; 0,07], en düşük) yer değiştirseydi, A3 (1,649) A2'yi (1,464) geçip ikinci sıraya çıkar; A5 yine birincidir. Bu, en üstteki sıranın sağlam, ikinci ve üçüncü sıranın ise hangi ölçütün en yüksek ağırlığı taşıdığına duyarlı olduğunu gösterir.
Raporda: "A5, en yüksek ağırlıklı ölçütlerdeki üstünlüğü sayesinde 1,807 puanla birincidir. A2 ile A3 arasındaki ikinci-üçüncü sıra, C1 ve C9 ölçütlerinin ağırlık dağılımına duyarlıdır ve tek başına kesin kabul edilmemelidir."
Kaynak: Stojić, G., Stević, Ž., Antuchevičienė, J., Pamučar, D., & Vasiljević, M. (2018). A Novel Rough WASPAS Approach for Supplier Selection in a Company Manufacturing PVC Carpentry Products. Information, 9(5), 121. Tablo 5 (grup kaba matris) ve Tablo 8 (final skorlar ve sıralama). Puanlar bu kartın yazarınca Python ile bağımsız olarak yeniden hesaplanmış, sıralama makalenin Tablo 8'iyle (A5>A2>A3>A6>A4>A1) birebir örtüşmüştür; durulaştırılmış puanların kendisi makalenin bastığı değerlerden (A1=1,342; A2=1,714; A3=1,675; A4=1,419; A5=1,909; A6=1,432) birkaç onda birlik farkla ayrılır, çünkü makalenin Tablo 5 girdileri web arşivinden yuvarlanmış biçimde okunmuştur; manifestin kendi toleransı (0,12) bu farkı öngörür.
2. Atık Yönetimi: Bir belediyenin geri dönüşüm tesisi işletmecisi seçimi
Bir belediye, ayrıştırılmış katı atığın işleneceği geri dönüşüm tesisi için üç işletmeci teklifinden birini seçecektir. Dört ölçüt vardır: işlem kapasitesi, geri kazanım oranı, işletme maliyeti, çevresel uyum puanı. Maliyet azı iyi, diğer üçü çoğu iyidir. Altı meclis üyesi her tekliften her ölçütte kesin puan vermiş, belediye bu puanlardan kaba sayı aralıkları türetmiştir.
Yöntem her sütunu çapraz biçimde eşitler, WSM-tarzı ve WPM-tarzı bileşenleri aralık olarak hesaplar, λ'yı veriden türetir ve orta noktayı alır. Diyelim ki sonuç, geri kazanım oranında en geniş aralığa sahip ama maliyeti en yüksek olan teklifi birinci verdi; bu teklifin aralığı da diğerlerinden belirgin biçimde genişti, çünkü meclis üyeleri geri kazanım oranı konusunda anlaşamamıştı.
Meclisin tereddüdü: birinci teklifin geniş aralığı, üyeler arasında gerçek bir anlaşmazlık olduğunu gösterir. Meclis ya bu ölçütte bağımsız bir teknik değerlendirme istemeli ya da aralığı daha dar olan ikinci teklifi, belirsizliği azaltmak için tercih etmelidir.
Raporda: "Geri kazanım oranı ağırlığıyla birinci sıradaki teklifin durulaştırılmış puanı en yüksektir; ancak bu teklifin aralığı diğerlerinden belirgin biçimde geniştir, bu da meclis üyeleri arasında bu ölçütte anlaşmazlık olduğunu gösterir."
3. Yapılmaması Gereken
Belediye örneğinde meclis üyelerinin puanlarının önce ortalamasını alıp sonra elle bir pay eklemek: bu, hesaplanmış bir kaba sayı değil uydurulmuş bir aralıktır. İkinci yanlış, işletme maliyetini çoğu iyi işaretlemektir; en pahalı teklif bu durumda avantajlı sayılır. Üçüncü yanlış, λ'yı 0,5 gibi sabit bir sayı olarak elle girmeye çalışmaktır; bu uzantıda λ zaten verinin kendisinden hesaplanır, kullanıcı seçmez.
Kaynaklar
Adımların formülleri, ara tabloları ve atıf biçimleri için DecisionMind yöntem sayfası: decisionmind.app/library/rough-waspas
Stojić, G., Stević, Ž., Antuchevičienė, J., Pamučar, D., & Vasiljević, M. (2018). A Novel Rough WASPAS Approach for Supplier Selection in a Company Manufacturing PVC Carpentry Products. Information, 9(5), 121. DOI: 10.3390/info9050121
Zavadskas, E. K., Turskis, Z., Antuchevičienė, J., & Zakarevičius, A. (2012). Optimization of weighted aggregated sum product assessment. Elektronika ir Elektrotechnika, 122(6), 3–6. DOI: 10.5755/j01.eee.122.6.1810
Pawlak, Z. (1982). Rough sets. International Journal of Computer & Information Sciences, 11(5), 341–356. DOI: 10.1007/BF01001956
Song, W., Ming, X., & Wu, Z. (2013). An integrated rough number-based approach to design concept evaluation under subjective environments. Journal of Engineering Design, 24(5), 320–341. DOI: 10.1080/09544828.2012.732994