REGIME (Rejim Analizi Yöntemi)

REGIME, elinizde bir karar tablosu olduğunda seçenekleri tek bir sıraya dizen bir sıralama yöntemidir. Çıktısı her seçenek için bir net üstünlük puanıdır; bu puan seçeneğin diğerlerine karşı toplam kazanç ve kayıplarının ağırlıklı farkını gösterir. REGIME ağırlık üretmez, ağırlıkları dışarıdan alır. Yöntem, Hinloopen, Nijkamp ve Rietveld'in 1983'te bölgesel planlama kararları için önerdiği "nitel çok kriterli seçim modelleri" ailesinden gelir ve kentsel ve bölgesel planlama literatüründe yaygın biçimde kullanılmıştır.

REGIME'ın arkasındaki fikir, sayıların kesinliğine güvenmemektir. Bir kriterin ölçümü tartışmalı, kaba ya da yalnız sıralama bilgisiyle güvenilir olabilir; bu durumda "A seçeneği B'den 3,2 birim daha iyidir" demek yerine yalnız "A, B'den daha iyidir" demek daha dürüst bir iddiadır. REGIME her ikili karşılaştırmada bu basit bilgiyi kullanır: seçenek bir kriterde rakibinden iyiyse +1, kötüyse -1, eşitse 0 alır. Bu işaretler kriter ağırlıklarıyla çarpılıp toplanır ve seçeneğin o rakibe karşı net üstünlüğü bulunur.

Bu yapının felsefi sonucu, REGIME'ın ordinal (sıra bilgisine dayalı) bir yöntem olmasıdır. Farkların büyüklüğünü hiç kullanmaz; yalnız yönünü kullanır. Bu, veri kalitesi şüpheliyken bir avantajdır, çünkü ölçüm hatası büyüklüğü bozsa da genelde yönü değiştirmez. Aynı zamanda bir sınırlamadır, çünkü "çok az iyi" ile "çok fazla iyi" REGIME için aynı katkıyı (+1) verir.

Yöntem iki adımda ilerler.

Birinci adım, ikili rejim vektörü. REGIME her seçenek çiftini karşılaştırır. Her kriterde, kriterin yönüne göre (çoğu mu iyi, azı mı iyi) hangi seçeneğin daha iyi olduğuna bakar. Daha iyi olan seçenek o kriterde +1, daha kötü olan -1, eşit olanlar 0 alır. Böylece her çift için bir işaret dizisi (rejim vektörü) kurulur; bu dizi yalnız yönü taşır, büyüklüğü taşımaz.

İkinci adım, ağırlıklı toplam ve net puan. REGIME bu işaretleri kriter ağırlıklarıyla çarpıp toplar; bu, bir seçeneğin belirli bir rakibe karşı ağırlıklı net üstünlüğüdür. Bir seçeneğin genel puanı, tüm rakiplerine karşı bu net üstünlüklerin toplamıdır. REGIME seçenekleri bu puana göre büyükten küçüğe sıralar; pozitif puan genel olarak üstünlüğü, negatif puan genel olarak geriliği gösterir.

Adımların formülleri ve ara tablolar DecisionMind'daki yöntem sayfasında verilir; bu kart formül taşımaz.

Net üstünlük puanı, bir seçeneğin rakiplerine karşı kaç kriterde önde kaç kriterde geride olduğunun ağırlıklı bir özetidir; büyüklük hakkında hiçbir şey söylemez. Puanı 0,6 olan bir seçenek "yüzde 60 iyi" değildir; ağırlıklı kriterlerin çoğunda rakiplerinin önünde olduğu anlamına gelir. Puanın 0 olması "kararsız" demektir: seçenek bazı kriterlerde önde, bazılarında geridedir ve bu iki yön birbirini dengeler. Farklı bir seçenek kümesinde hesaplanan puanla karşılaştırılamaz, çünkü puan yalnız bu kümedeki ikili karşılaştırmalardan doğar.

Bu nedenle:

"REGIME en iyi seçeneği buldu"

yerine:

"Bu ağırlıklar ve bu seçenek kümesiyle en çok kriterde önde olan seçenek şudur; puan büyüklüğü değil yön sayısını yansıtır"

biçiminde yazmak doğrudur.

REGIME kesin (crisp) veriyle çalışır: her hücrede tek bir sayı ya da sıralanabilir bir değer. DecisionMind'da bu yöntemin şu an başka bir veri türü uzantısı yoktur. REGIME'ın ordinal doğası, veriniz zaten sıralama biçiminde (1., 2., 3. gibi) verilmişse özellikle uygundur; kesin sayı isteyen ama yalnız sırasına güvenilen veride köprü görevi görür.

Elinizde şunlar olmalı: satırlarda seçenekler, sütunlarda kriterler, her hücrede karşılaştırılabilir bir değer ve boş hücre yok; her kriter için yön bilgisi; ve toplamı 1 olan kriter ağırlıkları. REGIME ağırlık üretmez, ister. En az iki seçenek ve iki kriter gerekir; sweet spot üç ile on iki kriter arasıdır.

Kriter değerlerinizin kesin büyüklüğüne değil yalnız sırasına güveniyorsanız, ya da veri kesin ölçülmüş olsa bile karar vericiler farkların büyüklüğünü değil yönünü tartışmak istiyorsa REGIME uygundur. Tipik alanları bölgesel ve kentsel planlama, çevresel etki değerlendirmesi ve tedarikçi seçimidir; kökeni bu ilk alandan gelir.

Kullanılmaması gereken durum, farkların büyüklüğünün karara gerçekten etkisi olduğu durumdur. İki seçenek arasında bir kriterde çok küçük bir fark ile çok büyük bir fark REGIME için aynı katkıyı (+1) verir; bu bilgiyi kaybetmek istemiyorsanız RAPS ya da TOPSIS gibi büyüklüğe duyarlı bir yöntem seçilmelidir.

Yalnız kriter sırası güvenilir, büyüklük şüpheli → REGIME

Fark büyüklüğü de anlamlı ve güvenilir → RAPS, TOPSIS

Bir kriterde taviz yok, eşik altı elenmeli → Önce eleme, sonra sıralama

Sıralama değil ağırlık gerekiyor → AHP, BWM, SWARA (öznel) · Entropy, CRITIC (nesnel)

REGIME'ın en önemli üstünlüğü, ölçüm hatasına karşı dayanıklı olmasıdır. Yalnız yönü kullandığı için, bir kriterdeki küçük bir ölçüm hatası genelde işareti değiştirmez ve sonucu bozmaz. Nitel ve nicel veriyi aynı çatı altında birleştirebilir, çünkü tek gereken bilgi "hangisi daha iyi" sorusunun cevabıdır. Hesap yükü küçüktür ve karar vericiye "kaç kriterde öndesiniz" biçiminde kolay anlatılır bir sonuç verir.

Sınırlılıkları ordinal yapıdan doğar. Birincisi, büyüklük bilgisi tamamen kaybolur; küçük bir fark ile büyük bir fark aynı ağırlığı taşır ve bu bazı kararlarda önemli bilgi kaybına yol açar. İkincisi, birçok eşitlik (0 değeri) varsa kriterin ayırt ediciliği düşer ve sonuç diğer kriterlere aşırı bağımlı hale gelir. Üçüncüsü, seçenek kümesi değiştiğinde ikili karşılaştırmalar yeniden kurulmalıdır; yeni bir seçenek eklenince sıra değişebilir (Wang ve Luo, 2009). Dördüncüsü, REGIME'ın ölçme, manipülasyon ve anlam tartışmasına konu olan nitel MCDM yöntemleri ailesinden geldiği unutulmamalıdır; aynı ordinal veriye farklı toplulaştırma kuralları farklı sonuç verebilir (Voogd, 1988).

En yaygın hata kriter yönünü yanlış işaretlemektir. Bir "azı iyi" kriter "çoğu iyi" işaretlenirse işaretler tersine döner ve sıra baştan yanlış çıkar. İkinci hata, REGIME puanını bir yüzde ya da mesafe gibi okumaktır; puan yalnız kaç kriterde önde olunduğunun ağırlıklı sayımıdır. Üçüncü hata, çok sayıda eşit değerli kriter varken sonucu tek bir baskın kritere bağlı kalıp yorumlamaktır; eşitlikler o kriterin ayırt ediciliğini azaltır ve rapor bunu belirtmelidir. Dördüncü hata, ağırlıkları gerekçesiz eşit vermektir.

Temel ilke şudur:

REGIME puanı, seçeneğin kaç ağırlıklı kriterde önde kaç kriterde geride olduğunun toplamıdır; farkın büyüklüğü hakkında hiçbir bilgi taşımaz.